Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Exoskeletten in de praktijk · Blog · Exoskeletten in de praktijk

Exoskelet kopen: checklist voor inkopers en arbo-coördinatoren

Een exoskelet aanschaffen voor uw bedrijf is een andere inkoop dan gereedschap of werkkleding. Het product zit op het lichaam van uw medewerker, moet passen bij een specifieke taak en levert alleen iets op als het ook echt gedragen wordt. Deze checklist helpt inkopers, arbo-coördinatoren, preventiemedewerkers en HR om stap voor stap een onderbouwde keuze te maken, van de eerste taakanalyse tot de evaluatie na ingebruikname.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
12 minuten
Magazijnmedewerker draagt een rugexoskelet
Draagcomfort onder de eigen werkkleding is een belangrijk koopcriterium.

In het kort

Bij het kopen van een exoskelet voor uw bedrijf start u met een taakanalyse vanuit de RI&E en controleert u of maatregelen aan de bron eerst zijn genomen. Laat daarna twee of drie modellen testen op de werkvloer, beoordeel maten, draagcomfort en hygiëne, vraag naar CE-markering en conformiteitsverklaring, en vergelijk offertes op totale kosten inclusief training en nazorg. Leg vooraf vast met welke KPI’s u het effect evalueert en betrek medewerkers bij de keuze.

in de checklist voor een verantwoorde aanschaf
12 puntenin de checklist voor een verantwoorde aanschaf
medewerkers per testdag op uw eigen werkvloer
3–8medewerkers per testdag op uw eigen werkvloer
proberen met het Experience Pakket vóór aanschaf
4 wknproberen met het Experience Pakket vóór aanschaf
PRE-TEC levert uitsluitend aan bedrijven en organisaties
B2BPRE-TEC levert uitsluitend aan bedrijven en organisaties

Waarom een checklist bij het kopen van een exoskelet?

In de praktijk zien wij twee manieren waarop een exoskelet aanschaffen misgaat. De eerste is te snel kopen: na een beurs of een enthousiaste demonstratie wordt een aantal exemplaren besteld, die na een paar weken in de kast liggen omdat ze niet passen bij de taak of bij de medewerkers. De tweede is eindeloos blijven onderzoeken zonder ooit te beslissen, terwijl de fysieke belasting blijft bestaan.

Een checklist helpt om tussen die twee uitersten een gestructureerd traject te volgen. Hij zorgt dat alle betrokkenen dezelfde vragen stellen, dat offertes vergelijkbaar worden en dat de keuze later te verantwoorden is richting directie, ondernemingsraad en Arbeidsinspectie.

Deze checklist gaat over het inkoopproces. Wilt u eerst weten wat een exoskelet kost of welke merken er zijn, lees dan de gidsen over prijs en vergelijken. Voor de prijzen, de mogelijkheden om eerst te testen en de voorwaarden bij PRE-TEC is er een aparte pagina.

Gebruik onderstaande checklist exoskelet kopen in 12 stappen als leidraad voor uw inkooptraject. De volgorde is bewust gekozen: elke stap levert informatie op die u bij de volgende nodig heeft.

  1. 1Taakanalyse: bepaal vanuit de RI&E welke taken de hoogste fysieke belasting geven, hoe vaak en hoe lang ze voorkomen en welke medewerkers ze uitvoeren.
  2. 2Bronmaatregelen: controleer of maatregelen aan de bron en collectieve hulpmiddelen zijn overwogen. Een exoskelet is een individuele maatregel in de arbeidshygiënische strategie.
  3. 3Doel en KPI’s: leg vooraf vast wat het exoskelet moet opleveren en hoe u dat meet.
  4. 4Type en zone: kies op basis van de taak de lichaamszone en het type: actief, passief of soft.
  5. 5Shortlist: selecteer twee tot drie modellen die passen bij taak, omgeving en werkkleding.
  6. 6Test op de werkvloer: laat medewerkers de modellen dragen tijdens hun eigen werk, bij voorkeur met meerdere lengtes en leeftijden.
  7. 7Maten en draagcomfort: controleer maatvoering, instelbaarheid, gewicht en warmte bij een volledige dienst.
  8. 8Hygiëne en gedeeld gebruik: bepaal of exoskeletten persoonlijk of gedeeld worden en hoe ze worden gereinigd.
  9. 9Veiligheid en conformiteit: vraag naar CE-markering, de conformiteitsverklaring, de gebruiksaanwijzing in het Nederlands en de combinatie met uw PBM.
  10. 10Service en nazorg: leg afspraken vast over onderhoud, reparatie, vervangend materieel, onderdelen en inruil.
  11. 11Training en implementatie: zorg dat elke drager wordt afgesteld en getraind en dat er een interne aanspreekpersoon is.
  12. 12Aanschaf en evaluatie: vergelijk offertes op totale kosten, besluit pas na een test of Experience Pakket en plan een evaluatiemoment.

Print deze lijst uit of neem hem op in uw inkoopprocedure. Laat elke stap aftekenen door de verantwoordelijke, bijvoorbeeld inkoop, preventiemedewerker of leidinggevende.

Waarom begint exoskelet kopen bij de taakanalyse?

Een exoskelet ontlast een specifieke lichaamszone in een specifieke houding. Een schouderexoskelet helpt bij werk boven schouderhoogte, maar niet bij tillen vanaf de vloer. Een rugexoskelet helpt bij bukken en tillen, maar niet bij knielen. Wie zonder taakanalyse koopt, loopt het risico een goed product voor de verkeerde taak aan te schaffen.

Begin daarom bij de RI&E. Welke taken zijn als risicovol beoordeeld? Hoe vaak per dienst wordt er gebukt, getild of boven het hoofd gewerkt, en hoe lang? Zijn er medewerkers met klachten of signalen van overbelasting? Een werkplekonderzoek met bewegingssensoren maakt die belasting objectief zichtbaar en levert meteen een nulmeting op waarmee u het effect later kunt aantonen.

Controleer in deze fase ook of er eerst maatregelen aan de bron mogelijk zijn. Een heftafel, vacuümheffer, andere werkhoogte of lichtere verpakking kan de belasting voor alle medewerkers verlagen. De Arbowet vraagt die volgorde, en de Arbeidsinspectie kijkt daar bij een inspectie naar.

Hoe test u een exoskelet voordat u het aanschaft?

Een exoskelet kiest u niet uit een folder. Specificaties zeggen iets over ondersteuning en gewicht, maar niet over hoe het voelt na vier uur in een warme hal, op een steiger of in een krappe bus. Laat daarom altijd testen op de eigen werkvloer, tijdens het echte werk.

Bij PRE-TEC dragen op een testdag 3 tot 8 medewerkers meerdere modellen tijdens hun normale taken, afgesteld door een specialist. Daarna ontvangt u een advies per taak. Twijfelt u na een testdag nog tussen modellen, dan gebruikt u met het Experience Pakket 2 tot 3 modellen gedurende 4 weken in de praktijk. Zo ziet u ook hoe de draagbereidheid zich na de eerste nieuwigheid ontwikkelt.

  • Kies testers die de belastende taak dagelijks uitvoeren, inclusief sceptici.
  • Test op een normale werkdag met het gebruikelijke tempo en de gebruikelijke kleding.
  • Leg per model vast: ervaren ontlasting, bewegingsvrijheid, comfort, warmte en aan- en uittrektijd.
  • Vraag aan het einde expliciet: zou u dit exoskelet de hele dienst blijven dragen?

Waar let u op bij maten, draagcomfort en hygiëne?

Draagcomfort is de belangrijkste voorspeller van gebruik. Een exoskelet dat knelt, schuurt of te warm is, wordt binnen enkele dagen afgelegd. Controleer daarom of het model in voldoende maten beschikbaar is of breed instelbaar is, zodat het past bij zowel kleinere als grotere medewerkers. Kijk ook naar het gewicht: een passief schouderexoskelet als de IX SHOULDER AIR weegt 2,4 kg, een actief rugexoskelet als de IX BACK VOLTON 5,7 kg. Dat verschil merkt een drager aan het einde van de dag.

Hygiëne krijgt bij de aanschaf vaak te weinig aandacht. Wordt een exoskelet door meerdere medewerkers of ploegen gedeeld, dan moeten kussens en banden goed te reinigen of persoonlijk te vervangen zijn. In de zorg, de voedingsindustrie en de schoonmaak gelden vaak aanvullende eisen. Leg vooraf vast wie reinigt, hoe vaak en met welke middelen, en controleer of dat past bij de instructies van de fabrikant.

Werkt u in een warme omgeving, overweeg dan accessoires die het comfort verhogen. De CX COOL SLEEVE verlaagt de huidtemperatuur volgens de specificaties tot 12°C, 6 tot 8 uur lang, en is bedoeld als aanvulling op de IX SHOULDER AIR.

Welke CE-markering en certificering heeft een exoskelet voor werk nodig?

Exoskeletten voor werk die in de Europese Unie op de markt komen, moeten voldoen aan de Europese productwetgeving die op dat type van toepassing is, en dragen dan een CE-markering. Welk wettelijk kader geldt, hangt af van het type en het beoogde gebruik. Afhankelijk daarvan kan een exoskelet bijvoorbeeld als persoonlijk beschermingsmiddel worden aangemerkt of, zeker bij actieve modellen met een aandrijving, onder de machinewetgeving vallen. Een exoskelet voor werk is doorgaans geen medisch hulpmiddel; dat is een ander kader, bedoeld voor medische toepassingen.

Voor u als inkoper is het belangrijkste dat u niet zelf hoeft te bepalen welk kader van toepassing is, maar dat u de leverancier vraagt het aan te tonen. Vraag in elk geval naar de onderstaande documenten en laat uw veiligheidskundige of preventiemedewerker meekijken.

  • De CE-markering op het product en de EU-conformiteitsverklaring van de fabrikant.
  • Een gebruiksaanwijzing in het Nederlands, met instructies voor afstelling, reiniging en onderhoud.
  • Informatie over beperkingen en contra-indicaties volgens de fabrikant.
  • Bij actieve modellen: informatie over de accu, laden en veilig gebruik van de elektronica.
  • Informatie over de combinatie met uw PBM, zoals valbeveiliging, veiligheidsvesten of laskleding.

Dit is een algemene toelichting en geen juridisch advies. Laat bij twijfel over het toepasselijke kader of over specifieke normen uw veiligheidskundige of de leverancier meekijken.

Wat moet u regelen voor onderhoud, service en training?

Een exoskelet is geen product dat u één keer levert en vergeet. Banden, kussens en veren slijten, actieve modellen hebben accu’s en elektronica, en de afstelling moet kloppen voor elke nieuwe drager. Spreek daarom vooraf af hoe onderhoud en service geregeld zijn. Bij PRE-TEC kan dat met Care of Care+, met een jaarlijkse controle, afstelling, onderdelen en eventueel een vervangend exoskelet. Veranderen de taken, dan kunt u met Trade-In een model inruilen.

Training bepaalt of het exoskelet goed wordt gebruikt. Medewerkers moeten weten hoe ze het afstellen, wanneer de ondersteuning helpt en wanneer niet, en hoe ze het combineren met goede werktechniek. Wijs daarnaast een interne aanspreekpersoon aan, bijvoorbeeld een preventiemedewerker of teamleider, die vragen beantwoordt en nieuwe collega’s inwerkt.

Eerst testen, dan kopen: hoe pakt u dat aan?

Kopen ligt voor de hand bij structureel werk met een vaste ploeg: over meerdere jaren zijn de kosten per gebruiksdag dan het laagst. PRE-TEC verhuurt geen exoskeletten. Wilt u het effect eerst zien, dan begint u met een testdag op de werkvloer, waarop 3 tot 8 medewerkers meerdere modellen dragen. Wilt u langer ervaring opdoen, dan werkt u met het Experience Pakket 4 weken met 2 tot 3 exoskeletten, met een startdag, een tussentijdse check en een eindevaluatie. Pas daarna beslist u over de aankoop.

Op de pagina over kopen en prijs vindt u de voorwaarden, de indicatieve prijzen per type en de mogelijkheden om eerst te testen. Daar staat ook hoe u een voorstel op maat aanvraagt.

Kies in alle gevallen een leverancier die niet alleen levert, maar ook test, afstelt, traint en nazorg biedt. PRE-TEC werkt sinds 2019 met exoskeletten, heeft meer dan 350 bedrijven geholpen en levert modellen van onder meer SuitX, Ottobock, Hunic en Darwing. Wij leveren uitsluitend aan bedrijven en organisaties in Nederland en België, niet aan particulieren.

SituatieMeest logische keuzeLet op
Vaste taken, vaste ploeg, langer dan circa een jaarKopenRegel nazorg en vervanging van slijtdelen
Eerste kennismaking, nog geen keuze voor type of modelTestdag op de werkvloerHalf tot hele dag met 3 tot 8 medewerkers
Nog twijfel over model of draagbereidheidExperience Pakket4 weken werken met 2 tot 3 exoskeletten voordat u koopt
Taken veranderen na de aanschafTrade-InRuil een model in voor een exoskelet dat beter bij de taak past

Hoe berekent u de totale kosten (TCO) van een exoskelet?

Vergelijk offertes nooit alleen op de aanschafprijs. De ene aanbieder rekent alleen het product, de andere ook passen, training en nazorg. Met een overzicht van de totale kosten over de gebruiksduur, de total cost of ownership, legt u offertes eerlijk naast elkaar. De bedragen hieronder zijn indicatief en exclusief btw.

KostenpostEenmalig of doorlopendIndicatie of aandachtspunt
Aanschaf exoskeletEenmaligSoft circa € 300 – € 1.500, passief circa € 1.500 – € 6.000, actief circa € 6.000 – € 15.000
Werkplekmeting voorafEenmaligVanaf € 695 per dag
Training van dragersEenmalig, plus bij nieuwe medewerkersVanaf € 495
Nazorg en onderhoudDoorlopendBijvoorbeeld Care of Care+, inclusief controle en afstelling
Slijtdelen en accessoiresDoorlopendKussens, banden, extra accu’s, koelende mouwen
Interne tijdEenmalig en doorlopendUren van preventiemedewerker of leidinggevende voor invoering en begeleiding
Reiniging bij gedeeld gebruikDoorlopendTijd en middelen, afhankelijk van uw hygiëne-eisen

Reken de totale kosten om naar een bedrag per gebruiksdag. Dat maakt de investering vergelijkbaar met andere arbomaatregelen en met de kosten van verzuim. Een uitgewerkt rekenvoorbeeld vindt u in de gids over de prijs van een exoskelet.

Hoe zorgt u voor acceptatie door medewerkers?

Draagbereidheid is de belangrijkste succesfactor van elke exoskeletaanschaf. Medewerkers die het gevoel hebben dat een exoskelet ‘van bovenaf’ wordt opgelegd, haken sneller af. Medewerkers die zelf hebben getest en meegekozen, worden vaak de ambassadeurs die collega’s overtuigen.

  • Betrek medewerkers en, waar aanwezig, de ondernemingsraad vanaf het begin van het traject.
  • Communiceer helder dat het exoskelet bedoeld is om de belasting te verlagen, niet om het tempo of het tilgewicht te verhogen.
  • Laat medewerkers zelf testen en meebeslissen over het model.
  • Start met een pilotgroep van gemotiveerde collega’s en deel hun ervaringen.
  • Zorg dat het exoskelet makkelijk bereikbaar is, bijvoorbeeld op een vaste plek bij de werkplek.
  • Bespreek gebruik en ervaringen in het werkoverleg, ook na de eerste weken.

Met welke KPI’s evalueert u een exoskelet aanschaf?

Leg al vóór de aanschaf vast hoe u het effect gaat meten. Zo voorkomt u dat de evaluatie achteraf alleen op indrukken berust, en heeft u een onderbouwing voor opschaling of bijsturing. Combineer objectieve en subjectieve indicatoren en evalueer bijvoorbeeld na 3 en na 12 maanden.

KPIHoe u het meetWaarom het telt
DraaggraadPercentage van de belastende taken waarin het exoskelet wordt gedragenZonder gebruik geen effect
Fysieke belastingMeting met bewegingssensoren, met en zonder exoskeletObjectieve onderbouwing in RI&E en richting directie
Ervaren belasting en vermoeidheidKorte vragenlijst voor en na de invoeringGeeft het perspectief van de drager
DraagcomfortScore per medewerker na een volledige dienstVroeg signaal voor bijstellen of ander model
Verzuim en klachtmeldingenTrend per afdeling, vergeleken met voorgaande periodeIndicatie voor lange termijn, met voorzichtigheid te interpreteren
Onderhoud en storingenAantal meldingen en hersteltijdZegt iets over geschiktheid en service

Verzuimcijfers worden door veel factoren beïnvloed. Gebruik ze als aanvullende indicator, niet als enige maat voor succes. Een meting van de belasting met en zonder exoskelet is vaak de sterkste onderbouwing.

Bronnen

  1. 1.Arboportaal: risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
  2. 2.Arbowet
  3. 3.Nederlandse Arbeidsinspectie
  4. 4.EU-OSHA: werkgerelateerde aandoeningen aan het bewegingsapparaat

FAQ

Vragen over exoskelet kopen checklist

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Begin bij de taakanalyse vanuit de RI&E en controleer of maatregelen aan de bron eerst zijn genomen. Laat daarna twee of drie modellen testen op de werkvloer, beoordeel maten, comfort en hygiëne, vraag naar CE-markering en conformiteitsverklaring en vergelijk offertes op totale kosten inclusief training en nazorg. Leg vooraf vast hoe u het effect evalueert.

Ja. PRE-TEC komt met meerdere modellen naar uw bedrijf, zodat 3 tot 8 medewerkers ze tijdens hun eigen werk testen. Daarna ontvangt u een advies per taak. Wilt u langer vergelijken, dan gebruikt u met het Experience Pakket 2 tot 3 modellen gedurende 4 weken in de praktijk.

Exoskeletten voor werk die in de EU op de markt komen, moeten voldoen aan de Europese productwetgeving die op dat type van toepassing is en dragen dan een CE-markering. Welk kader geldt, hangt af van het type en het beoogde gebruik. Vraag de leverancier naar de EU-conformiteitsverklaring en een Nederlandstalige gebruiksaanwijzing.

PRE-TEC verhuurt geen exoskeletten. Wel kunt u eerst testen voordat u koopt: tijdens een testdag op uw eigen werkvloer met 3 tot 8 medewerkers, of met het Experience Pakket, waarmee u 4 weken met 2 tot 3 exoskeletten werkt. Zo weet u voor de aankoop welk model past en of het gedragen wordt. De voorwaarden staan op de pagina over kopen en prijs.

Combineer een objectieve meting met de ervaring van medewerkers. Met bewegingssensoren meet u de fysieke belasting met en zonder exoskelet. Met een korte vragenlijst legt u ervaren belasting, vermoeidheid en comfort vast. Volg daarnaast de draaggraad. Evalueer bijvoorbeeld na 3 en na 12 maanden.

Nee. PRE-TEC levert uitsluitend aan bedrijven en organisaties in Nederland en België. Onze exoskeletten zijn bedoeld voor arbeidstaken en worden geleverd met test, afstelling, training en nazorg. Bij medische klachten adviseren wij altijd eerst een arts te raadplegen.

Verantwoord inkopen

Een exoskelet aanschaffen zonder miskoop?

Wij testen op uw werkvloer, adviseren per taak en maken een voorstel voor aanschaf, inclusief training en nazorg.