Hoeveel mag je tillen volgens de Arbo(wet)?
Wie in de Arbowet of het Arbobesluit zoekt naar een maximaal tilgewicht, vindt het niet. De Nederlandse arbowetgeving is doelgericht: de wet beschrijft wat het doel is, niet precies hoe u dat bereikt. Artikel 5 van de Arbowet verplicht de werkgever om de risico’s in een RI&E vast te leggen en hoofdstuk 5 van het Arbobesluit verplicht hem om de risico’s van fysieke belasting, waaronder tillen, te beoordelen en zoveel mogelijk te beperken.
In de praktijk betekent dat: u moet kunnen laten zien dat u weet hoe zwaar er getild wordt, onder welke omstandigheden, en welke maatregelen u neemt om dat te beperken. Een vast getal is daarvoor niet genoeg, omdat het risico niet alleen van het gewicht afhangt. Daarom zijn er richtlijnen ontwikkeld die het gewicht koppelen aan de omstandigheden waarin getild wordt.
Ook de medewerker heeft verplichtingen. Volgens artikel 11 van de Arbowet moet hij de beschikbaar gestelde hulpmiddelen gebruiken en de instructies volgen. Een tilhulp die in de hoek staat, voorkomt geen klachten.
Dit artikel is bedoeld als praktische uitleg en is geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw specifieke situatie uw arbodienst, kerndeskundige of de arbocatalogus van uw branche.
Waar komt de norm van 23 kg vandaan?
De bekendste richtlijn is de tilformule van het Amerikaanse NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health). Deze formule gaat uit van een belastingsconstante van 23 kg: het gewicht dat een gezonde volwassene onder ideale omstandigheden verantwoord kan tillen. Die ideale omstandigheden zijn streng: de last is dicht bij het lichaam, op ongeveer heuphoogte, wordt recht voor het lichaam getild zonder te draaien, heeft goede handvatten en wordt niet vaak getild.
Voor elke afwijking van die ideale situatie kent de formule een correctiefactor tussen 0 en 1. Al die factoren worden met elkaar vermenigvuldigd. Het resultaat is de aanbevolen gewichtsgrens (RWL, Recommended Weight Limit) voor die specifieke taak. Deel u het werkelijke gewicht door die grens, dan krijgt u de Lifting Index. Een Lifting Index boven 1 betekent dat de taak een verhoogd risico geeft.
In de praktijk ligt de aanbevolen grens daardoor vaak ver onder de 23 kg. Tillen vanaf de vloer, met gestrekte armen en een draai naar een pallet, kan de grens indicatief halveren of nog verder verlagen.
Waarom geldt in de bouw 25 kg?
In de bouw hanteert men doorgaans een maximum van 25 kg per handeling. Deze afspraak is vastgelegd in branche-informatie, zoals de A-bladen van Volandis, en heeft ertoe geleid dat veel bouwmaterialen, zoals zakken cement, mortel en lijm, in verpakkingen van maximaal 25 kg worden geleverd. Zwaardere lasten moeten met hulpmiddelen of met meerdere personen worden verplaatst.
Ook hier geldt: 25 kg is een bovengrens, geen veilige norm voor elke situatie. Een zak van 25 kg die de hele dag vanaf de grond wordt getild en over een steiger wordt gedragen, geeft een veel hoger risico dan dezelfde zak die af en toe vanaf een pallet op heuphoogte wordt gepakt. Andere branches hebben in hun arbocatalogus soms eigen grenzen en oplossingen afgesproken.
Welke factoren bepalen het verantwoorde tilgewicht?
Het verantwoorde tilgewicht hangt af van de omstandigheden. De NIOSH-methode gebruikt zes factoren. De tabel geeft per factor de ideale situatie en het effect als daarvan wordt afgeweken. De effecten zijn indicatief en bedoeld om het principe te laten zien.
| Factor | Ideale situatie | Effect bij afwijking |
|---|---|---|
| Horizontale afstand | Last dicht bij het lichaam (circa 25 cm of minder) | Hoe verder de last van het lichaam, hoe lager het verantwoorde gewicht; bij gestrekte armen daalt het sterk |
| Hoogte van de handen | Rond heup- of tafelhoogte (circa 75 cm) | Tillen vanaf de vloer of boven schouderhoogte verlaagt het verantwoorde gewicht |
| Verplaatsingsafstand | Kleine verticale verplaatsing | Een last van de vloer naar schouderhoogte tillen is zwaarder dan een korte verplaatsing |
| Draaien van de romp | Recht voor het lichaam, zonder draai | Draaien tijdens het tillen belast de rug extra en verlaagt de grens |
| Frequentie en duur | Af en toe tillen, met voldoende herstel | Vaak tillen of lang achter elkaar verlaagt de grens fors |
| Grip | Goede handvatten of een goed vast te pakken last | Slechte grip, glad of onhandig materiaal verlaagt de grens |
Kijk bij een tiltaak eerst naar de factoren die u het makkelijkst kunt aanpassen. Een pallet op een heftafel zetten of materiaal op werkhoogte laten aanleveren, verbetert vaak meerdere factoren tegelijk.
Hoeveel mogen zwangeren en jongeren tillen?
Voor zwangere medewerkers en jongeren onder de 18 jaar gelden strengere regels. Het Arbobesluit bevat voor beide groepen specifieke bepalingen. Zwangere werknemers mogen niet worden blootgesteld aan belasting die schadelijk kan zijn voor henzelf of het ongeboren kind. In de praktijk worden voor hen aanzienlijk lagere tilgrenzen aangehouden, en die worden in de loop van de zwangerschap verder verlaagd. Na de bevalling en tijdens de borstvoedingsperiode blijven aangepaste afspraken nodig.
Jongeren zijn nog in de groei en hebben een lagere belastbaarheid. Voor hen gelden doorgaans lagere maximale gewichten dan voor volwassenen, en zij mogen niet structureel zwaar tilwerk doen. Neem deze groepen expliciet op in uw RI&E en bespreek de situatie met de bedrijfsarts.
- Bespreek zo vroeg mogelijk met een zwangere medewerker welke taken worden aangepast.
- Laat de bedrijfsarts adviseren over passende tilgrenzen en werkzaamheden.
- Zorg dat jongeren en stagiairs duidelijke instructies krijgen en niet ongemerkt zwaar tilwerk overnemen.
- Leg de afspraken vast, zodat leidinggevenden en collega’s weten wat wel en niet kan.
Tilinstructie: hoe til je goed in 8 stappen?
Goed tillen is geen vervanging voor maatregelen bij de bron, maar het blijft belangrijk. Ook met tilhulpmiddelen moeten medewerkers regelmatig iets handmatig optillen. Deze tilinstructie gebruiken wij als basis in trainingen op de werkvloer.
- 1Beoordeel de last vooraf: hoe zwaar is hij, is hij stabiel en waar gaat hij naartoe? Gebruik een hulpmiddel of til samen als hij te zwaar of onhandig is.
- 2Maak de looproute vrij en zorg dat de plek waar de last naartoe gaat, klaar is.
- 3Ga recht voor de last staan, met de voeten ongeveer op heupbreedte en één voet iets naar voren.
- 4Buig door de knieën en heupen, houd de rug in zijn natuurlijke kromming en voorkom een bolle rug.
- 5Pak de last stevig vast met beide handen en houd hem zo dicht mogelijk bij het lichaam.
- 6Til rustig en gelijkmatig met de kracht uit de benen, zonder rukken.
- 7Draai niet met de romp, maar verplaats de voeten als u van richting moet veranderen.
- 8Zet de last op dezelfde manier neer: door de knieën, met de last dicht bij het lichaam.
Wat is goed tillen in de praktijk?
In trainingen merken wij dat de meeste medewerkers de theorie van goed tillen kennen. Het probleem zit in de praktijk: tijdsdruk, weinig ruimte, een last die net te ver weg staat of een werkplek die niet is ingericht op goed tillen. Wie in een krappe bus of op een volle steiger staat, kan niet altijd netjes door de knieën. Goed tillen begint daarom bij een werkplek die goed tillen mogelijk maakt.
Daarnaast is variatie belangrijk. Ook een goede tiltechniek wordt belastend als iemand de hele dag hetzelfde doet. Wissel zware en lichte taken af, plan korte herstelmomenten en verdeel het tilwerk over het team. Tillen met twee personen is een goede oplossing voor zware of onhandige lasten, mits de taak duidelijk is afgestemd.
Meten helpt om het gesprek concreet te maken. Met sensoren op het lichaam ziet u hoe vaak er werkelijk gebukt en getild wordt, en hoe diep. Medewerkers zijn vaak verrast door die cijfers, en dat maakt ze ontvankelijker voor andere werkwijzen of hulpmiddelen.
Welke hulpmiddelen verlagen het tilgewicht?
Volgens de arbeidshygiënische strategie pakt u tillen eerst bij de bron aan. Kan de last lichter, kleiner of mechanisch worden verplaatst? Daarna volgen collectieve hulpmiddelen zoals vacuümheffers, takels, heftafels, steekwagens en tilliften. Pas daarna komen individuele maatregelen zoals tiltraining en exoskeletten.
Een rugexoskelet neemt een deel van de belasting op de onderrug over bij bukken en tillen. Afhankelijk van de taak daalt de piekbelasting op de rug met circa 30 tot 40%, volgens studies en fabrikantgegevens. Een exoskelet verandert niets aan het gewicht van de last en is dus geen reden om zwaardere lasten te tillen. Het is bedoeld om de belasting te verlagen bij taken waarbij handmatig tillen niet te vermijden is.
Een exoskelet is geen vrijbrief om de tilgrens op te rekken. Houd de normen voor tilgewicht altijd aan, ook als medewerkers ondersteuning dragen.
Hoe vaak mag je tillen per dag?
Naast het gewicht per til is de totale hoeveelheid tilwerk per dag een belangrijke factor. Ook een relatief lichte last kan klachten geven als hij honderden keren per dienst wordt getild. De NIOSH-methode houdt daar rekening mee via de frequentiefactor: hoe vaker per minuut en hoe langer achter elkaar er getild wordt, hoe lager het verantwoorde gewicht per til.
Een vast maximum aantal tilbewegingen per dag bestaat niet. Wel geldt als vuistregel dat tillen met een hoge frequentie, bijvoorbeeld meerdere keren per minuut gedurende een groot deel van de dienst, al snel in het risicogebied komt, ook bij gewichten van slechts enkele kilo’s. Herstel tussen de tilmomenten is dan cruciaal. Daarom is het verstandig om tilwerk af te wisselen met lichtere taken en om zware tilperiodes niet aan het einde van een lange dienst te plannen.
In de praktijk zien wij dat medewerkers vaak zelf onderschatten hoe vaak ze tillen. Een orderpicker die denkt honderd keer per dag te bukken, blijkt bij een meting soms een veelvoud daarvan te halen. Juist die cijfers maken duidelijk waar de winst zit.
Wat moet u als werkgever vastleggen over tillen?
Omdat de wet doelgericht is, moet u zelf kunnen onderbouwen dat het tilwerk in uw organisatie verantwoord is. De Nederlandse Arbeidsinspectie kijkt bij een inspectie vooral of u de risico’s kent en of u er aantoonbaar iets aan doet. Zorg daarom dat de volgende punten op orde zijn:
- Een RI&E waarin de tiltaken per functie zijn beoordeeld, bijvoorbeeld met de NIOSH-methode of een checklist van het Arboportaal.
- Een plan van aanpak met concrete maatregelen, verantwoordelijken en een planning.
- Beschikbare tilhulpmiddelen die passen bij de taken, en afspraken over het gebruik ervan.
- Voorlichting en tilinstructie voor nieuwe en bestaande medewerkers.
- Aandacht voor bijzondere groepen, zoals zwangere medewerkers en jongeren.
- Een periodieke evaluatie, zeker als werkwijzen, producten of verpakkingen veranderen.
Verder met dit onderwerp




