Wat doet een exoskelet voor tillen?
Bij tillen vanaf de grond buigt u voorover. De rugstrekkers moeten dan niet alleen de last, maar ook het gewicht van uw eigen bovenlichaam omhoog brengen. Hoe verder de last van het lichaam af is, hoe groter de belasting op de onderrug. Herhaalt u dat honderden keren per dienst, dan stapelt de vermoeidheid zich op.
Een rugexoskelet levert een tegenkracht bij het voorover buigen. Bij passieve modellen bouwt een veer of elastisch element spanning op als u bukt; die spanning helpt u weer omhoog. Bij een actief exoskelet levert een motor die kracht, afgestemd op de beweging. Soft exosuits gebruiken elastische banden in een textiel pak. Het resultaat is in alle gevallen dat de rugspieren minder hoeven te leveren.
Een rugexoskelet neemt de last niet over en maakt een doos niet lichter. Het verlaagt de belasting op de onderrug tijdens het bukken en oprichten. Volgens studies en fabrikanten daalt de piekbelasting op de rug, afhankelijk van taak en model, met circa 30 tot 40%. Het effect is het grootst bij herhaald tillen vanaf lage hoogte en bij langdurig voorovergebogen werken; bij tillen op heup- of borsthoogte is de winst kleiner.
Lees voor de basis eerst wat een exoskelet is, of bekijk direct alle rugmodellen.
Actief, passief of soft: welk rugexoskelet past bij u?
De drie typen verschillen in kracht, gewicht en prijs. Er is geen beste type; er is wel een type dat het beste past bij uw tilwerk. Kijk bij de keuze naar drie vragen: hoe zwaar zijn de lasten, hoe vaak wordt er per dienst getild, en hoeveel lopen, klimmen en wisselen medewerkers tussen taken? Hoe zwaarder en vaker het tilwerk, hoe eerder een actief model loont. Hoe afwisselender het werk, hoe eerder een licht passief of soft model de voorkeur krijgt.
| Type | Werking | Sterk in | Aandachtspunt | Indicatieve prijs excl. btw |
|---|---|---|---|---|
| Actief | Motor en accu | Zware lasten, hoge herhaling | Hoger gewicht, laden van accu | circa € 6.000–15.000 |
| Passief | Veren of elastiek in een frame | Bukken en middelzwaar tillen, hele dienst | Minder kracht dan actief | circa € 1.500–6.000 |
| Soft | Elastische banden in textiel | Wisselende houdingen, onder kleding | Lagere ondersteuning | circa € 300–1.500 |
Welke rugexoskeletten levert PRE-TEC?
Wij werken met een beperkt aantal modellen die wij zelf in de praktijk hebben getest. Per model de belangrijkste kenmerken:
- IX BACK VOLTON (actief): een motor ondersteunt de onderrug bij tillen en weer rechtop komen, met tot 17 kg ondersteuning. Weegt 5,7 kg, accu tot 6 uur op het Bosch AmpShare 18V-systeem.
- IX BACK AIR (passief): weegt minder dan 3 kg, ontlast tot 15 kg en heeft geen accu nodig. Geschikt voor een volledige dienst met veel bukken.
- Darwing Back (passief): ondersteunt de onderrug bij bukken en tillen; wij zetten hem onder meer in de zorg en de logistiek in.
- CX SOFT BACK (soft): zachte, flexibele rugondersteuning zonder hard frame, comfortabel onder of over werkkleding.
- Hunic SoftExo Carry (soft): helpt bij tillen en dragen van lasten, licht en snel aan te trekken, voor veel sjouwwerk.
Welk exoskelet kiest u per tilsituatie?
Onderstaande keuzetabel is gebaseerd op wat wij op testdagen en in werkplekmetingen zien. Gebruik hem als startpunt; de definitieve keuze maakt u na een test met uw eigen medewerkers.
| Tilsituatie | Voorbeeld | Eerste keuze | Alternatief |
|---|---|---|---|
| Zwaar en vaak tillen vanaf de grond | Zakken, kratten, bouwmaterialen | IX BACK VOLTON | IX BACK AIR |
| Laden en lossen, orderpicking | Dozen van pallet naar rolcontainer | IX BACK VOLTON | IX BACK AIR |
| Langdurig voorovergebogen werken | Sorteren, wapening vlechten | IX BACK AIR | Darwing Back |
| Middelzwaar tillen met hoge herhaling | Productielijn, inpakken | IX BACK AIR | Darwing Back |
| Zorgtaken met bukken en draaien | Verzorgen, bed opmaken | Darwing Back | CX SOFT BACK |
| Veel staan en draaien, af en toe tillen | Lopende band, werkbank, schoonmaak | CX SOFT BACK | Darwing Back |
| Sjouwen over korte afstanden | Kratten, materialen dragen | Hunic SoftExo Carry | IX BACK AIR |
Combineert een medewerker zwaar tillen met veel lopen of klimmen? Dan weegt het gewicht van het systeem zwaarder mee. Laat in dat geval een actief en een passief model naast elkaar testen.
Exoskelet voor zwaar tillen in logistiek, bouw en productie
In de logistiek gaat het vaak om hoge aantallen: dozen van een pallet naar een rolcontainer, laden en lossen van trailers, orderpicking op lage locaties. Het gewicht per doos is wisselend, maar het aantal tilbewegingen per dienst loopt op tot honderden. Daar zien wij de grootste winst van een actief exoskelet zoals de IX BACK VOLTON, omdat de motor juist bij snel en vaak oprichten helpt. De accu werkt op het Bosch AmpShare 18V-systeem, wat handig is als er al ander gereedschap op dat platform aanwezig is.
In de bouw is het tilwerk onregelmatiger: zakken cement en pleister, stenen, wapening, kozijnen en gipsplaten. Medewerkers lopen daarnaast veel, klimmen op steigers en werken in wisselende houdingen. Een licht passief model zoals de IX BACK AIR past daar vaak beter dan een zwaarder actief systeem. In de productie gaat het meestal om middelzwaar tilwerk met hoge herhaling aan een lijn of werkplek; daar zijn passieve en soft systemen populair omdat ze een hele dienst comfortabel blijven.
In de zorg, schoonmaak en dienstverlening is het tillen lichter, maar het bukken en draaien des te meer. Daar kiezen organisaties vaak voor de Darwing Back, of voor de CX SOFT BACK als het werk vooral uit staan en draaien bestaat en er maar af en toe getild wordt. Voor werk met veel lopen is de CX SOFT BACK minder geschikt.
Hoeveel kilo mag u tillen, ook met een exoskelet?
De Nederlandse wet noemt geen maximaal tilgewicht. Wel verplichten de Arbowet en het Arbobesluit (hoofdstuk 5, art. 5.1 tot 5.6) werkgevers om fysieke belasting te beoordelen en te beperken. In de praktijk wordt vaak de NIOSH-tilvergelijking gebruikt, met 23 kg als maximum onder ideale omstandigheden. In de bouw hanteert men doorgaans maximaal 25 kg per handeling. Voor zwangere en jonge werknemers gelden lagere grenzen.
Belangrijk: een exoskelet verhoogt die grenzen niet. Het verlaagt de belasting op de rug bij een gegeven last, maar de last blijft even zwaar voor handen, armen en knieën. Gebruik een exoskelet dus om binnen de normen veiliger en minder vermoeiend te werken, niet om zwaarder te gaan tillen.
Helpt een rugexoskelet tegen rugpijn door tillen?
Een rugexoskelet is bedoeld om overbelasting te helpen voorkomen. Volgens TNO-cijfers behoren klachten aan het bewegingsapparaat, waaronder rugklachten, tot de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim. Minder piekbelasting en minder vermoeidheid aan het einde van de dienst dragen bij aan preventie. Vooral de combinatie van zware lasten, voorovergebogen houding en hoge herhaling verhoogt het risico; precies daar levert een exoskelet het meeste op.
Een exoskelet is geen medisch hulpmiddel. Heeft een medewerker al rugklachten, laat de bedrijfsarts of fysiotherapeut dan beoordelen of een exoskelet past. In de praktijk zien wij dat een exoskelet bij re-integratie soms helpt om taken eerder weer op te pakken, maar dat is maatwerk.
Eerst de bron aanpakken: waar past een exoskelet in uw aanpak?
De arbeidshygiënische strategie schrijft een volgorde voor: eerst maatregelen aan de bron, dan collectieve maatregelen, dan individuele maatregelen en tot slot persoonlijke beschermingsmiddelen. Een exoskelet is een individuele maatregel. Wij zijn daar eerlijk over: als een tillift, kantelaar, transportband of andere werkhoogte het probleem kan wegnemen, gaat dat voor.
In veel situaties blijft er na bronmaatregelen toch tilwerk over: wisselende locaties, onregelmatige lasten of ruimtes waar geen hulpmiddel past. Daar maakt een exoskelet het verschil. Met een werkplekmeting brengen wij in kaart welke taken het zwaarst zijn en waar een exoskelet het meeste oplevert. Met het meetsysteem AIRGO XP maken wij houding en beweging objectief zichtbaar, zodat u ook na de invoering kunt aantonen wat het effect is.
Wat merken medewerkers van een rugexoskelet in de praktijk?
De eerste reactie op een testdag is vaak verrassing: het systeem voelt lichter dan verwacht, omdat het gewicht via de heupen wordt gedragen. Het tweede moment komt na een paar uur. Medewerkers merken dan dat ze minder vermoeid zijn in de onderrug en dat bukken minder moeite kost. Bij actieve systemen voelen gebruikers de ondersteuning direct; bij passieve systemen is de ondersteuning subtieler en wordt het effect vooral aan het einde van de dienst duidelijk.
Er zijn ook aandachtspunten. Een exoskelet vraagt een korte gewenningsperiode, meestal enkele dagen. Niet elk model past bij elke lichaamsbouw, en bij veel traplopen of autorijden tussen locaties moet het systeem snel aan en uit kunnen. Wij adviseren daarom altijd om meerdere medewerkers met verschillende lengtes en bouw te laten testen, en om na enkele weken te evalueren wie het systeem echt dagelijks draagt.
- Minder vermoeidheid in de onderrug aan het einde van de dienst.
- Gewenning in enkele dagen; het eerste uur voelt vaak onwennig.
- Draagbereidheid stijgt als medewerkers zelf hebben meegekozen.
- Goede afstelling per persoon is bepalend voor comfort en effect.
Hoe test en implementeert u een exoskelet voor tillen?
- 1Werkplekmeting van de tiltaken, eventueel met sensoren (vanaf € 695).
- 2Test op locatie of testdag met 3 tot 8 medewerkers, een halve tot hele dag.
- 3Experience Pakket: 4 weken werken met 2 tot 3 modellen naast elkaar.
- 4Aankoopbeslissing op basis van de test en de ervaringen uit het Experience Pakket.
- 5Training in gebruik, afstelling en goede tiltechniek (vanaf € 495).
- 6Evaluatie en nazorg via Care, Care+ of Trade-In.
Combineer de invoering van een rugexoskelet met tiltraining. Een exoskelet werkt het best als medewerkers ook dicht bij de last blijven en draaien met de voeten in plaats van met de romp.
Verder met dit onderwerp





