Duurzame inzetbaarheid in het kort
Duurzame inzetbaarheid (DI) is de mate waarin medewerkers hun werk nu en in de toekomst kunnen en willen blijven doen. Bij fysiek zwaar werk is de lichamelijke belasting daarbij de grootste knop om aan te draaien. Daar richt de aanpak van PRE-TEC zich op.
De 4 pijlers van duurzame inzetbaarheid
In de praktijk wordt duurzame inzetbaarheid meestal opgedeeld in vier pijlers. Ze hangen samen: wie lichamelijk klachten heeft, verliest vaak ook motivatie.
- Gezondheid en vitaliteit: lichamelijke en mentale fitheid, energie en herstel na het werk.
- Werkvermogen: de balans tussen wat het werk vraagt en wat iemand aankan. Bij fysiek werk gaat het vooral om tillen, bukken, duwen, trekken en werken boven schouderhoogte.
- Ontwikkeling en employability: blijven leren, zodat medewerkers mee kunnen met nieuwe technieken en eventueel ander werk kunnen doen.
- Motivatie en werkplezier: betrokkenheid, invloed op het eigen werk en waardering.
Waarom duurzame inzetbaarheid belangrijk is: wat levert het op?
Werknemers werken langer door, de AOW-leeftijd stijgt en in veel sectoren is personeel schaars. Elke ervaren medewerker die uitvalt door rug- of schouderklachten is moeilijk te vervangen. Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (TNO en CBS) behoren klachten aan het bewegingsapparaat tot de meest voorkomende werkgerelateerde gezondheidsklachten in Nederland.
| Opbrengst | Voor de werkgever | Voor de medewerker |
|---|---|---|
| Minder verzuim | Lagere verzuimkosten en minder vervanging | Minder pijn en vermoeidheid |
| Langer doorwerken | Behoud van kennis en ervaring | Gezond het pensioen halen |
| Hogere productiviteit | Constante kwaliteit, ook aan het eind van de dag | Meer energie na het werk |
| Aantrekkelijk werkgeverschap | Makkelijker werven en behouden | Gevoel van waardering |
Plan van aanpak duurzame inzetbaarheid in 6 stappen
Een goed plan van aanpak voorkomt losse acties zonder effect. Deze zes stappen gebruiken wij bij werkgevers met fysiek zwaar werk:
- 1Analyse: breng in kaart welke functies en taken de meeste fysieke belasting geven. Gebruik verzuimcijfers, de RI&E en een medewerkersonderzoek.
- 2Nulmeting: meet de belasting objectief met een werkplekonderzoek met bewegingssensoren.
- 3Doelen: stel meetbare doelen, bijvoorbeeld minder tijd in gebogen houding of minder verzuim door rugklachten.
- 4Maatregelen: kies volgens de arbeidshygiënische strategie. Eerst de bron aanpakken (werkplek, hulpmiddelen), daarna organisatorisch (taakroulatie) en individueel (training, exoskeletten).
- 5Invoering: start met een pilotgroep, betrek medewerkers en leidinggevenden en wijs interne aanspreekpunten aan.
- 6Evaluatie: meet opnieuw, deel de resultaten en stel het beleid bij.
Duurzame inzetbaarheid meten en analyseren
Wat u niet meet, kunt u niet verbeteren. Voor duurzame inzetbaarheid combineert u meestal drie bronnen:
- Medewerkersonderzoek: een vragenlijst over gezondheid, werkdruk, motivatie en ontwikkeling. Een bekend instrument is de Work Ability Index (WAI), die het werkvermogen in één score uitdrukt.
- Organisatiecijfers: verzuimpercentage, meldingsfrequentie, verloop en de leeftijdsopbouw per afdeling.
- Objectieve meting van fysieke belasting: met bewegingssensoren ziet u per taak hoe vaak en hoe lang medewerkers buigen, tillen of boven schouderhoogte werken.
Vooral de derde bron ontbreekt vaak. Juist bij fysiek werk geeft die het meest concrete aanknopingspunt voor maatregelen.
Duurzame inzetbaarheid in de bouw
In de bouw is fysieke belasting de grootste bedreiging voor duurzame inzetbaarheid. Werken boven het hoofd, sjouwen met materiaal, knielen en bukken komen dagelijks voor. Volgens Volandis, het kennis- en adviescentrum voor de bouw en infra, is het verminderen van fysieke belasting een van de belangrijkste thema’s voor de sector.
Effectieve maatregelen zijn mechanische hulpmiddelen, taakroulatie en voor taken die niet anders kunnen een schouder- of rugexoskelet. Een schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR ontlast bij plafondmontage, boren boven het hoofd en installatiewerk.
Duurzame inzetbaarheid in de zorg
In de zorg combineren medewerkers fysieke belasting, zoals transfers, wassen en bedden opmaken, met mentale belasting. Tilhulpmiddelen zijn er al, maar veel handelingen gebeuren in voorovergebogen houding. Een licht rugexoskelet zoals de Darwing Back ondersteunt juist bij die gebogen houding, zonder de zorgverlener te hinderen.
Duurzame inzetbaarheid van oudere werknemers
Oudere werknemers hebben veel ervaring, maar herstellen langzamer van zware belasting. Duurzame inzetbaarheid voor deze groep draait om het verdelen van belasting, voldoende herstel en hulpmiddelen die piekbelasting wegnemen. Let op: begin niet pas bij 55 jaar. Klachten die op latere leeftijd ontstaan, zijn vaak opgebouwd in de jaren daarvoor.
Voorbeelden van duurzame inzetbaarheid in de praktijk
Een melkveehouder die al zes jaar dagelijks een exoskelet draagt, en logistieke teams die het tillen van dozen ondersteunen met een rugexoskelet, laten zien dat technische maatregelen langdurig werken als ze goed zijn ingevoerd.
- Taakroulatie: zware en lichte taken afwisselen binnen een dienst.
- Tiltraining: medewerkers leren een betere tiltechniek en leren hulpmiddelen gebruiken.
- Exoskeletten bij tillen en werken boven het hoofd, zoals in logistiek, bouw en industrie.
- Werkplekaanpassingen: werkhoogte verstellen, tilhulpen en kantelaars.
- Vitaliteitsprogramma’s en periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO).
- Loopbaangesprekken en scholing voor ander of minder belastend werk.
Budget en subsidie voor duurzame inzetbaarheid
In een aantal cao’s is een persoonlijk budget voor duurzame inzetbaarheid afgesproken. Medewerkers kunnen dat besteden aan bijvoorbeeld scholing, loopbaanadvies of gezondheid. Daarnaast hebben veel sectoren een opleidings- en ontwikkelingsfonds (O&O-fonds) met regelingen voor gezond werken.
De overheid ondersteunt werkgevers met regelingen zoals de Maatwerkregeling duurzame inzetbaarheid en eerder uittreden (MDIEU) en de SLIM-regeling voor scholing in het mkb. Voorwaarden en aanvraagperiodes veranderen regelmatig. Controleer daarom altijd de actuele informatie bij het Ministerie van SZW of uw sectorfonds.
Wij helpen u met een onderbouwing van de maatregelen, zoals een meetrapport en een plan van aanpak. Die vragen subsidieregelingen en fondsen vaak.
Training en de rol van exoskeletten
Een exoskelet vervangt geen goede werkplek, maar vult die aan. Het is een individuele maatregel voor taken die niet anders kunnen, zoals tillen in krappe ruimtes of langdurig werken boven het hoofd. In combinatie met een tiltraining leren medewerkers bewuster bewegen, ook als ze geen exoskelet dragen.



