Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Duurzame inzetbaarheid · Duurzame inzetbaarheid · Training

Training fysieke belasting: zo kiest u een cursus die werkt

Veel werkgevers boeken een training fysieke belasting omdat het in de RI&E staat of omdat het verzuim oploopt. Het resultaat valt dan soms tegen: medewerkers vinden de theorie bekend en na een paar weken werkt iedereen weer zoals vroeger. Dat ligt zelden aan de medewerkers, maar vaak aan de vorm van de training. In dit artikel leest u wat de wet vraagt, wat een goede training bevat, welke vormen er zijn en hoe u een aanbieder kiest die echt iets verandert op de werkvloer.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
9 minuten
Instructeur demonstreert een tiltechniek aan een groep medewerkers op de werkvloer
Een praktijktraining op de eigen werkvloer blijft beter hangen dan theorie.

In het kort

Een training fysieke belasting leert medewerkers hoe zij tillen, dragen, duwen, trekken en belastende houdingen zo uitvoeren dat rug, schouders en knieën niet overbelast raken. Werkgevers zijn volgens artikel 8 van de Arbowet verplicht medewerkers voor te lichten en te instrueren over de risico’s van hun werk. Een goede training is praktisch, vindt bij voorkeur op de eigen werkvloer plaats met eigen lasten en taken, sluit aan op de RI&E en wordt periodiek herhaald.

Arbowet: verplichte voorlichting en instructie over de risico’s van het werk
Art. 8Arbowet: verplichte voorlichting en instructie over de risico’s van het werk
deelnemers per groep bij de PRE-TEC training, zodat iedereen oefent
maximaal 8deelnemers per groep bij de PRE-TEC training, zodat iedereen oefent
praktijktraining op uw eigen locatie
een dagdeelpraktijktraining op uw eigen locatie
medewerkers getraind door PRE-TEC
1.000+medewerkers getraind door PRE-TEC

Wat is een training fysieke belasting?

Een training fysieke belasting is een praktische training waarin medewerkers leren hoe zij de belasting op hun lichaam tijdens het werk beperken. Het onderwerp is breder dan alleen tillen: ook dragen, duwen en trekken, bukken, knielen, werken boven schouderhoogte, repeterende bewegingen en het verdelen van belasting over de dag komen aan bod. In de praktijk worden ook de termen cursus fysieke belasting, training ergonomie, cursus tillen en workshop tillen gebruikt.

Het doel is niet alleen kennis overdragen, maar gedrag veranderen. Een medewerker die weet hoe hij moet tillen, maar het in de drukte van de dag anders doet, heeft weinig aan een certificaat. Daarom is de vorm van de training minstens zo belangrijk als de inhoud.

Is een cursus fysieke belasting wettelijk verplicht?

Een specifieke cursus is niet verplicht, maar voorlichting en instructie wel. Artikel 8 van de Arbowet bepaalt dat de werkgever medewerkers doeltreffend voorlicht over de te verrichten werkzaamheden, de risico’s die daaraan verbonden zijn en de maatregelen die erop gericht zijn die risico’s te voorkomen of te beperken. Hoofdstuk 5 van het Arbobesluit vraagt daarnaast om voorlichting en onderricht over de risico’s van fysieke belasting en de juiste werkmethoden.

Een training fysieke belasting is een praktische manier om aan die verplichting te voldoen. Belangrijk is dat de voorlichting aansluit op de risico’s uit uw RI&E, dat medewerkers hem begrijpen en dat u kunt aantonen wie wanneer is geïnstrueerd. Een algemene presentatie zonder koppeling aan het eigen werk voldoet daar in de praktijk slecht aan.

Ook medewerkers hebben verplichtingen. Volgens artikel 11 van de Arbowet moeten zij de gegeven instructies opvolgen en de beschikbaar gestelde hulpmiddelen op de juiste manier gebruiken. Een training maakt die verwachting expliciet.

Dit artikel is bedoeld als praktische uitleg en is geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw specifieke situatie uw arbodienst, kerndeskundige of de arbocatalogus van uw branche.

Wat hoort er in een goede training fysieke belasting?

Een goede training is afgestemd op de taken die medewerkers echt uitvoeren. Een magazijnmedewerker heeft andere knelpunten dan een monteur, een verzorgende of een stratenmaker. Toch zijn er onderdelen die in elke goede training terugkomen:

  • Korte, begrijpelijke uitleg over hoe belasting op rug, schouders en knieën ontstaat, zonder lange presentaties.
  • De belangrijkste risicofactoren: gewicht, afstand tot het lichaam, hoogte, draaien, frequentie en duur.
  • Oefenen met de eigen lasten, het eigen gereedschap en in de eigen werkruimte.
  • Duwen en trekken van karren, pallets en rolcontainers, niet alleen tillen.
  • Werken boven schouderhoogte, op de knieën en in krappe ruimtes.
  • Het juiste gebruik van de hulpmiddelen die al aanwezig zijn, en eventueel exoskeletten.
  • Belasting verdelen over de dag, afwisselen en herstel inbouwen.
  • Afspraken over samen tillen, hulp vragen en het melden van knelpunten.

Welke vormen van training ergonomie zijn er?

Training fysieke belasting wordt in verschillende vormen aangeboden. Elke vorm heeft een eigen plek. Vaak werkt een combinatie het best: een praktijktraining als basis, aangevuld met korte toolboxen en eventueel e-learning voor de theorie.

VormWat houdt het in?Sterk inMinder sterk in
Klassikale cursusTheorie en oefeningen in een trainingsruimteKennis overdragen aan een grotere groepVertaling naar de eigen werkplek; wordt snel vergeten
Training op de werkvloerOefenen met eigen lasten en taken op de eigen werkplekGedragsverandering en direct toepasbare oplossingenVraagt organisatie en tijd van het team op de werkvloer
Workshop tillenKorte, interactieve sessie rond een thema, zoals tillen of duwenBewustwording en betrokkenheidTe kort om nieuwe gewoonten echt in te slijpen
ToolboxmeetingKorte bespreking van 10 tot 15 minuten op of bij de werkplekRegelmatig opfrissen en knelpunten ophalenGeen ruimte voor uitgebreid oefenen
E-learningOnline modules met theorie en vragenFlexibel, makkelijk aantoonbaar, goed voor basiskennisGeen oefening en geen persoonlijke feedback

Gebruik e-learning en klassikale theorie als aanvulling, niet als vervanging van oefenen. Tiltechniek leert u niet van een scherm.

Waarom werkt een training op de werkvloer beter?

In onze ervaring is de grootste valkuil van een cursus fysieke belasting dat hij losstaat van het echte werk. In een trainingsruimte is er ruimte, staat de last op een handige plek en is er geen tijdsdruk. Op de werkvloer is dat anders: de last staat te ver weg, de bus is vol en de planning is krap. Wie alleen in ideale omstandigheden oefent, weet niet wat hij moet doen als die omstandigheden ontbreken.

Op de eigen werkvloer oefenen medewerkers met hun eigen lasten, in hun eigen ruimte en met hun eigen collega’s. Ze ontdekken zelf welke kleine aanpassingen verschil maken, zoals een pallet hoger zetten of de volgorde van het werk veranderen. Bovendien ziet de trainer direct waar de werkplek zelf beter kan. Die observaties zijn waardevol voor de RI&E en het plan van aanpak.

  • Directe vertaling naar het eigen werk, zonder tussenstap.
  • Oefenen in de echte, vaak niet ideale omstandigheden.
  • Persoonlijke feedback op de manier waarop iemand werkt.
  • Signalen over de werkplek die u kunt meenemen in maatregelen.
  • Meer draagvlak, omdat oplossingen samen met het team worden gevonden.

Hoe meet u het effect van een training fysieke belasting?

Een training is een investering, en u wilt weten of hij werkt. Tevredenheid van deelnemers zegt daar weinig over. Beter is het om te kijken naar gedrag en belasting op de werkvloer. Met sensoren op het lichaam meet u hoe vaak en hoe lang medewerkers bukken, draaien of boven het hoofd werken. Een meting vóór de training laat zien waar de grootste winst zit; een meting enkele weken erna laat zien of het gedrag daadwerkelijk is veranderd.

Een meetsysteem zoals de AIRGO XP combineert een mobiele sensor met een app die houding en beweging in kaart brengt en daar ergonomische trainingsprogramma’s aan koppelt. In een werkplekonderzoek gebruiken wij sensormetingen om de training te richten op de taken die het zwaarst zijn. Medewerkers zijn vaak verrast door hun eigen cijfers, en juist dat maakt ze ontvankelijk voor een andere werkwijze.

  • Nulmeting: welke taken en houdingen geven de meeste belasting?
  • Training gericht op die taken, met de meetresultaten als gespreksstof.
  • Nameting na enkele weken: is de belasting afgenomen?
  • Aanvullend: signalen van medewerkers, verzuimcijfers en gebruik van hulpmiddelen over langere tijd.

Hoe kiest u een aanbieder voor een cursus tillen of ergonomie?

Het aanbod aan trainingen fysieke belasting is groot en wisselend van kwaliteit. Met deze checklist beoordeelt u of een aanbieder past bij uw organisatie:

  1. 1Begint de aanbieder met een intake over uw taken, klachten en de RI&E, of levert hij een standaardprogramma?
  2. 2Vindt de training plaats op uw eigen werkvloer, met uw eigen lasten en situaties?
  3. 3Is de groep klein genoeg om iedereen te laten oefenen en persoonlijke feedback te geven?
  4. 4Heeft de trainer ervaring in uw sector en kent hij de typische knelpunten?
  5. 5Komen naast tillen ook duwen, trekken, bovenhands werk en knielen aan bod, als dat bij uw werk hoort?
  6. 6Kijkt de trainer ook naar de werkplek en geeft hij advies over maatregelen bij de bron?
  7. 7Is er aandacht voor borging, zoals een instructiekaart, afspraken met leidinggevenden en interne aanspreekpunten?
  8. 8Kan het effect worden gemeten, bijvoorbeeld met een nul- en nameting?
  9. 9Ontvangt u een registratie van deelnemers, zodat u de voorlichting kunt aantonen?

Hoe vaak herhaalt u een training fysieke belasting?

De wet noemt geen vaste frequentie, maar voorlichting moet doeltreffend blijven. Gewoonten zakken weg, nieuwe medewerkers komen binnen en werkwijzen veranderen. In de praktijk zien wij dat een eenmalige training zonder vervolg na enkele maanden weinig zichtbaar effect meer heeft. Een vast ritme helpt om het onderwerp levend te houden.

MomentAanbevolen vorm
Bij indiensttredingInstructie op de werkvloer als onderdeel van het inwerkprogramma
Bij nieuwe taken, hulpmiddelen of exoskelettenGerichte praktijkinstructie voordat het werk start
Een paar keer per jaarToolboxmeeting over een specifiek onderwerp, zoals duwen en trekken of bovenhands werk
Indicatief elke één tot twee jaarOpfristraining op de werkvloer voor het hele team
Na incidenten of nieuwe klachtenBespreking en gerichte instructie, eventueel met een meting

Wat houdt de training fysieke belasting van PRE-TEC in?

PRE-TEC geeft de training op uw eigen locatie in Nederland of België, in groepen van maximaal 8 medewerkers, meestal in een dagdeel. Medewerkers oefenen met hun eigen materialen en taken. Werkt uw team met exoskeletten, dan leren zij daarnaast het juiste aantrekken, afstellen en onderhouden. De training is ook los te boeken, met of zonder exoskeletten.

  1. 1Intake: we bespreken de taken, de klachten en het niveau van de groep, en kijken vooraf op de werkvloer.
  2. 2Korte theorie: waarom belasting ontstaat en hoe u die verlaagt, zonder lange presentaties.
  3. 3Praktijk op de werkvloer: oefenen met eigen lasten en situaties, eventueel met exoskeletten, met persoonlijke feedback.
  4. 4Borging: een instructiekaart, afspraken met leidinggevenden en een aanspreekpunt binnen het team.

Wilt u eerst weten welke taken het zwaarst zijn? Combineer de training met een werkplekonderzoek, zodat de oefeningen precies aansluiten op de knelpunten.

Bronnen

  1. 1.Arbowet, artikel 8 Voorlichting en onderricht
  2. 2.Arbobesluit, hoofdstuk 5 Fysieke belasting
  3. 3.Arboportaal: fysieke belasting

FAQ

Vragen over training fysieke belasting

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Medewerkers leren hoe belasting op rug, schouders en knieën ontstaat en hoe zij die beperken bij tillen, dragen, duwen, trekken, bukken, knielen en bovenhands werk. Ze oefenen bij voorkeur met eigen lasten en taken, leren hulpmiddelen goed te gebruiken en maken afspraken over samen tillen en het verdelen van belasting.

Een specifieke cursus is niet verplicht. Artikel 8 van de Arbowet verplicht de werkgever wel om medewerkers voor te lichten en te instrueren over de risico’s van hun werk en de maatregelen daartegen. Hoofdstuk 5 van het Arbobesluit vraagt dit specifiek voor fysieke belasting. Een praktische training is een goede manier om daaraan te voldoen.

Een workshop tillen is meestal kort en gericht op bewustwording rond één thema. Een training fysieke belasting is uitgebreider: medewerkers oefenen langer, krijgen persoonlijke feedback en behandelen meerdere vormen van belasting. Voor blijvende gedragsverandering is een praktijktraining op de werkvloer, aangevuld met korte toolboxen, het meest effectief.

Dat verschilt per aanbieder en vorm. Een toolboxmeeting duurt 10 tot 15 minuten, een workshop vaak een uur of twee. De praktijktraining van PRE-TEC duurt meestal een dagdeel, in groepen van maximaal 8 medewerkers.

E-learning is geschikt om basiskennis over te dragen en makkelijk aan te tonen wie de voorlichting heeft gevolgd. Voor tiltechniek en werkhouding is het niet voldoende, omdat er geen oefening en geen persoonlijke feedback is. Gebruik e-learning daarom als aanvulling op een praktijktraining.

Ja. Een training fysieke belasting is waardevol voor elk bedrijf met fysiek werk, ook zonder exoskeletten. Bij PRE-TEC is de training los te boeken. Gebruikt uw team wel exoskeletten, dan komt daar een exoskelet training bij, met aantrekken, afstellen en onderhoud.

Training op locatie

Een training fysieke belasting die op de werkvloer blijft hangen?

Praktisch, in kleine groepen en afgestemd op de eigen taken van uw medewerkers, met of zonder exoskeletten.