Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Duurzame inzetbaarheid · Duurzame inzetbaarheid · Verzuim

Ziekteverzuim voorkomen: zo verlaagt u verzuim bij fysiek werk

Verzuim kost geld, zet collega’s onder druk en vertraagt projecten. Bij fysiek werk heeft een groot deel van dat verzuim een herkenbare oorzaak: de belasting van rug, schouders, nek en knieën. In dit artikel leest u hoe u ziekteverzuim voorkomt en structureel verlaagt.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
9 minuten
Teamleider houdt een korte werkoverleg met productiemedewerkers op de werkvloer
Verzuim daalt structureel wanneer klachten vroeg op de werkvloer bespreekbaar zijn.

In het kort

Ziekteverzuim voorkomen doet u door de oorzaken van uitval aan te pakken voordat iemand zich ziek meldt. Bij fysiek werk betekent dat vooral: fysieke belasting meten en verlagen, eerst bij de bron, daarna met organisatorische en individuele maatregelen. Combineer dat met goed verzuimbeleid, vroeg signaleren en het gesprek met medewerkers. Zo verlaagt u zowel kortdurend als langdurig verzuim, en beperkt u de kosten van loondoorbetaling en re-integratie.

loondoorbetaling bij ziekte door de werkgever (minimaal 70%)
104 wekenloondoorbetaling bij ziekte door de werkgever (minimaal 70%)
probleemanalyse door de bedrijfsarts volgens de Wet poortwachter
Week 6probleemanalyse door de bedrijfsarts volgens de Wet poortwachter
een van de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim
Bewegingsapparaateen van de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim
piekbelasting op rug of schouders met een exoskelet, afhankelijk van de taak
tot −40%piekbelasting op rug of schouders met een exoskelet, afhankelijk van de taak

Waarom is ziekteverzuim voorkomen zo belangrijk?

Een zieke medewerker kost meer dan alleen zijn loon. Er is vervanging nodig, collega’s nemen werk over, planningen schuiven en de kwaliteit kan dalen. Bij langdurig verzuim komen daar de kosten van begeleiding, re-integratie en soms een WIA-aanvraag bij. In krappe arbeidsmarkten is een ervaren vakkracht bovendien lastig te vervangen.

Verzuim voorkomen is daarom vrijwel altijd goedkoper dan verzuim begeleiden. Toch richten veel organisaties hun aandacht vooral op het verzuimproces: ziekmelden, contact houden, terugkeer plannen. Dat is nodig, maar het begint pas als het al misgegaan is. Preventie richt zich op de vraag waaróm mensen uitvallen.

Goed verzuimbeleid en preventie versterken elkaar. Het verzuimbeleid regelt hoe u omgaat met ziekmeldingen, wie contact houdt en hoe re-integratie verloopt. Preventie zorgt ervoor dat er minder ziekmeldingen zijn. Gebruik de informatie uit verzuimgesprekken om preventie te verbeteren: als meerdere medewerkers met dezelfde klacht uitvallen, wijst dat vaak naar dezelfde taak.

Leg die koppeling ook vast in uw RI&E. Verzuimgegevens, klachtenmeldingen en meetresultaten van werkplekonderzoek horen bij elkaar. Zo wordt uw plan van aanpak een levend document dat aansluit bij wat er werkelijk op de werkvloer gebeurt, en niet een rapport dat in een la verdwijnt. Verzuim voorkomen is in die zin een vast onderdeel van duurzame inzetbaarheid: medewerkers gezond, gemotiveerd en inzetbaar houden, nu en op de lange termijn.

Wat kost ziekteverzuim een werkgever?

Een exact bedrag is niet te geven, omdat de kosten sterk afhangen van functie, salaris en de duur van het verzuim. Vaak genoemde schattingen komen indicatief uit op enkele honderden euro’s per verzuimdag, als u naast het doorbetaalde loon ook vervanging, productieverlies en begeleiding meetelt. Bij langdurig verzuim lopen de totale kosten al snel op tot tienduizenden euro’s per medewerker.

KostenpostToelichting
LoondoorbetalingWettelijk minimaal 70% van het loon, maximaal 104 weken; in veel cao’s aangevuld tot 100% in het eerste jaar
VervangingInhuur van uitzendkrachten of overwerk door collega’s
ProductieverliesMinder output, vertraging in projecten, mogelijk boetes of gemiste opdrachten
BegeleidingBedrijfsarts, arbodienst, casemanager en eventueel re-integratietraject
Indirecte kostenHogere werkdruk bij collega’s, wat het risico op nieuw verzuim verhoogt

Bereken voor uw eigen organisatie een realistische schatting per verzuimdag. Dat bedrag maakt het veel makkelijker om investeringen in preventie te onderbouwen bij directie of financiering. Voorkomt een maatregel enkele verzuimweken per jaar, dan is hij vaak al snel terugverdiend.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van verzuim bij fysiek werk?

Volgens TNO-cijfers behoren klachten aan het bewegingsapparaat, samen met psychische klachten, tot de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim. In sectoren met fysiek werk, zoals bouw, logistiek, industrie, zorg en landbouw, spelen rug-, schouder-, nek- en knieklachten een grote rol. Dit verzuim duurt bovendien vaak lang, omdat herstel van overbelaste spieren en gewrichten tijd kost.

  • Veel en zwaar tillen, vooral met gebogen of gedraaide romp.
  • Langdurig voorovergebogen werken, bijvoorbeeld bij vloerwerk, zorgtaken of melken.
  • Werken boven schouderhoogte, zoals plafondmontage, stukadoren en installatiewerk.
  • Veel knielen en hurken, zoals bij bestraten en tegelwerk.
  • Repeterende bewegingen met armen, polsen of handen.
  • Onvoldoende herstel door lange diensten, overwerk of te weinig afwisseling.

Kortdurend en langdurig verzuim: wat is het verschil?

Niet al het verzuim is hetzelfde. Kortdurend verzuim, van een paar dagen tot enkele weken, ontstaat vaak door griep, een verkoudheid of een acute klacht zoals een verrekte rug. Het is lastig te plannen en zorgt direct voor gaten in het rooster. Langdurig verzuim duurt maanden en heeft vaker een structurele oorzaak, zoals chronische rug- of schouderklachten of psychische overbelasting.

Bij fysiek werk zien wij dat beide vormen met elkaar samenhangen. Een medewerker die een paar keer per jaar kort uitvalt met rugklachten, heeft een verhoogd risico om later langdurig uit te vallen. Het meldingspercentage, oftewel hoe vaak iemand zich ziek meldt, is daarom een waardevolle vroege indicator. Wie alleen naar het totale verzuimpercentage kijkt, mist dat signaal.

Preventie richt zich op beide. Bronmaatregelen en een lagere fysieke belasting verminderen de kans op acute overbelasting, en voorkomen dat kleine klachten uitgroeien tot chronische problemen die maanden herstel vragen.

Wat vraagt de Wet verbetering poortwachter?

De Wet verbetering poortwachter regelt wat werkgever en werknemer moeten doen als iemand langdurig ziek is. Het doel is dat de medewerker zo snel mogelijk weer aan het werk gaat, in de eigen functie of in ander passend werk. Werkgever en werknemer zijn allebei verplicht om mee te werken aan re-integratie. De belangrijkste momenten op een rij, ter oriëntatie:

MomentWat moet er gebeuren?
Uiterlijk week 6De bedrijfsarts maakt een probleemanalyse
Uiterlijk week 8Werkgever en werknemer stellen samen een plan van aanpak op
Elke 6 wekenEvaluatie van de voortgang (bijstelling van het plan waar nodig)
Week 42De werkgever meldt de langdurige ziekte bij UWV
Rond week 52Eerstejaarsevaluatie van de re-integratie
Rond week 88UWV informeert de werknemer over het aanvragen van een WIA-uitkering; de aanvraag volgt uiterlijk rond week 93

Dit is een vereenvoudigd overzicht en geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw specifieke situatie uw arbodienst, bedrijfsarts of casemanager. Als UWV oordeelt dat de werkgever onvoldoende aan re-integratie heeft gedaan, kan de loondoorbetaling worden verlengd.

Hoe kunt u ziekteverzuim voorkomen? Preventiemaatregelen op een rij

Preventie werkt het best als u maatregelen kiest in de volgorde van de arbeidshygiënische strategie. Eerst kijkt u of de bron van het risico weg kan. Daarna volgen collectieve en organisatorische maatregelen, en pas daarna individuele maatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen. De tabel laat voorbeelden zien bij fysiek werk.

NiveauVoorbeelden van maatregelenEffect op verzuim
BronTilhulpmiddelen, mechanisatie, lichtere verpakkingen, aangepaste werkhoogtesGrootste effect: de belasting verdwijnt of daalt voor iedereen
CollectiefHoogteverstelbare werkbanken, transportkarren, steigers op de juiste hoogteMinder belasting voor alle medewerkers op die werkplek
OrganisatieTaakroulatie, pauzes, realistische planning, werken in duo’s bij zware lastenBelasting beter verdeeld, meer herstel
IndividuTiltraining, werkhoudingscoaching, exoskeletten voor taken die niet anders kunnenLagere piekbelasting en minder vermoeidheid per medewerker
PBMKniebeschermers, handschoenen, goede werkschoenenBeschermt tegen specifieke risico’s

Verzuim verlagen in 7 stappen

Deze stappen gebruiken wij zelf bij werkgevers die hun verzuim door fysieke belasting willen verlagen. Ze zijn ook toepasbaar als u met uw eigen preventiemedewerker of arbodienst aan de slag gaat.

  1. 1Analyseer uw verzuimcijfers: welke afdelingen, functies en leeftijdsgroepen vallen het vaakst en het langst uit, en met welke klachten?
  2. 2Controleer uw RI&E: is fysieke belasting per functie beoordeeld en staat er een concreet plan van aanpak?
  3. 3Meet de belasting op de werkvloer: een werkplekonderzoek laat per taak zien hoe vaak en hoe lang er getild, gebukt of boven het hoofd gewerkt wordt.
  4. 4Kies maatregelen op volgorde: bron, collectief, organisatie, individu.
  5. 5Laat medewerkers oplossingen testen voordat u investeert. Draagvlak bepaalt of een hulpmiddel echt gebruikt wordt.
  6. 6Train medewerkers en leidinggevenden: in tiltechniek, in het gebruik van hulpmiddelen en in het herkennen van signalen.
  7. 7Evalueer na drie tot zes maanden: kijk naar verzuim, klachten en een nameting van de belasting, en stel bij.

Hoe signaleert u dreigend verzuim op tijd?

Veel langdurig verzuim door fysieke klachten kondigt zich aan. Een medewerker die vaker kort verzuimt, steeds dezelfde taak ontwijkt of na het werk opvallend vermoeid is, loopt een verhoogd risico. Leidinggevenden zien die signalen als eerste, maar weten niet altijd wat ze ermee moeten.

  • Frequent kort verzuim, vooral op maandag of na zware periodes.
  • Klachten die "erbij horen" volgens de medewerker zelf, zoals een stijve rug of pijnlijke schouders.
  • Aanpassingen in werkwijze om pijn te vermijden, zoals het ontwijken van zware taken.
  • Minder energie, prikkelbaarheid of minder plezier in het werk.
  • Een medewerker die terugkomt na verzuim, maar dezelfde belasting weer volledig oppakt.

Bied laagdrempelig een gesprek aan en verwijs bij aanhoudende klachten naar de bedrijfsarts of een fysiotherapeut. Een preventief spreekuur bij de bedrijfsarts is voor medewerkers vaak een kleinere stap dan een ziekmelding.

Welke rol spelen exoskeletten bij verzuim verlagen?

Een exoskelet is een draagbaar hulpmiddel dat bij tillen, bukken of werken boven het hoofd een deel van de belasting overneemt. Afhankelijk van de taak daalt de piekbelasting op rug of schouders met circa 30 tot 40%, volgens studies en fabrikantgegevens. Medewerkers merken dat vooral aan minder vermoeidheid aan het einde van de dag.

Een exoskelet is geen wondermiddel en geen vervanging voor bronmaatregelen. Het is een individuele maatregel voor taken waarbij de belasting niet op een andere manier weg te nemen is: een plafond dat boven het hoofd blijft, werk op de grond, of tillen in een ruimte waar geen tilhulp past. Daar kan het helpen om klachten en daarmee verzuim te voorkomen.

Ook bij re-integratie kan een exoskelet een rol spelen, bijvoorbeeld om een medewerker met rugklachten geleidelijk weer taken te laten oppakken. Overleg dat altijd met de bedrijfsarts of fysiotherapeut: een exoskelet is geen medisch hulpmiddel en vervangt geen behandeling.

Waarom draagvlak bij medewerkers verzuim verlaagt

Een maatregel die niet gebruikt wordt, voorkomt geen verzuim. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk zien wij regelmatig tilhulpen, karren of andere hulpmiddelen die ongebruikt in een hoek staan. Meestal is de reden eenvoudig: het hulpmiddel kost tijd, past niet bij de werkwijze of niemand heeft uitgelegd waarom het belangrijk is.

Betrek medewerkers daarom vanaf het begin. Vraag welke taken zij het zwaarst vinden, laat ze oplossingen uitproberen tijdens hun echte werk en neem hun feedback serieus. Op testdagen merken wij dat medewerkers veel kritischer en eerlijker zijn dan een productbrochure: zij weten precies waar een hulpmiddel in de weg zit en waar het echt helpt.

Ook leidinggevenden spelen een sleutelrol. Als een uitvoerder of teamleider zelf het goede voorbeeld geeft en tijd inruimt om hulpmiddelen te gebruiken, volgt de rest van het team sneller. Duidelijke afspraken over wanneer een hulpmiddel gebruikt wordt, helpen daarbij.

Kies een paar enthousiaste medewerkers als aanspreekpunt. Zij kunnen collega’s helpen, vragen beantwoorden en signaleren wanneer iets niet goed werkt.

Bronnen

  1. 1.Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet)
  2. 2.Arboportaal: duurzame inzetbaarheid
  3. 3.Arboportaal: fysieke belasting
  4. 4.TNO: arbeid en gezondheid
  5. 5.CBS: statistieken over ziekteverzuim

FAQ

Vragen over ziekteverzuim voorkomen

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Pak de oorzaken van uitval aan voordat iemand zich ziek meldt. Analyseer verzuimcijfers, beoordeel in de RI&E welke taken het zwaarst zijn en kies maatregelen volgens de arbeidshygiënische strategie: eerst de bron, daarna organisatie en individu. Betrek medewerkers bij de keuze, train leidinggevenden in het signaleren van klachten en evalueer regelmatig het effect.

Een exact gemiddelde is niet te geven, omdat het afhangt van functie, salaris en vervangingskosten. Vaak genoemde schattingen komen indicatief uit op enkele honderden euro’s per verzuimdag als u naast het loon ook vervanging, productieverlies en begeleiding meetelt. Maak voor uw eigen organisatie een schatting om preventie beter te kunnen onderbouwen.

De Wet verbetering poortwachter regelt de verplichtingen van werkgever en werknemer bij langdurige ziekte. Belangrijke stappen zijn de probleemanalyse door de bedrijfsarts uiterlijk in week 6, het plan van aanpak uiterlijk in week 8, de ziekmelding bij UWV in week 42 en de eerstejaarsevaluatie. Beide partijen moeten actief meewerken aan re-integratie.

In Nederland betaalt de werkgever bij ziekte maximaal 104 weken minimaal 70% van het loon door. Veel cao’s spreken een hoger percentage af, vaak 100% in het eerste jaar. Als UWV vindt dat de werkgever onvoldoende aan re-integratie heeft gedaan, kan de loondoorbetaling met maximaal een jaar worden verlengd.

Maatregelen bij de bron hebben doorgaans het grootste effect, zoals tilhulpmiddelen, mechanisatie en aangepaste werkhoogtes. Daarna volgen taakroulatie, pauzes en betere planning. Voor taken waarbij de belasting niet weg te nemen is, helpen tiltraining en exoskeletten. Het beste resultaat ontstaat met een combinatie, gebaseerd op een meting van de belasting per taak.

Een exoskelet kan bijdragen aan minder klachten en daarmee aan minder verzuim, omdat het de piekbelasting op rug of schouders afhankelijk van de taak met circa 30 tot 40% verlaagt. Het is een individuele maatregel die u inzet na bronmaatregelen. Het effect hangt af van een goede keuze, training en het daadwerkelijke gebruik door medewerkers.

Verzuim verlagen

Weten welke taken uw verzuim veroorzaken?

Met een werkplekonderzoek ziet u per taak waar de fysieke belasting zit. Daarna testen medewerkers gericht oplossingen op uw eigen werkvloer.