Waarom maken gereedschapsmerken exoskeletten?
Festool en Hilti zijn bekend van elektrisch gereedschap voor de bouw en installatietechniek, Knauf van gipsplaten en afbouwsystemen. Hun klanten werken vaak boven het hoofd: boren in plafonds, montage van leidingen en kabelgoten, schuren en afwerken. Dat werk belast vooral de schouders en de nek. Het ligt dan voor de hand dat juist deze merken een exoskelet aanbieden als aanvulling op hun gereedschap.
Beide merken hebben daarvoor samengewerkt met een specialist: Festool met German Bionic, Hilti met Ottobock. Dat laat zien dat een exoskelet een eigen vakgebied is, waarin biomechanica, pasvorm en draagcomfort centraal staan. In dit artikel vergelijken we de modellen neutraal, op basis van informatie van de fabrikanten op het moment van schrijven, en geven we aan wanneer een ander type of model wellicht beter aansluit bij uw werk.
PRE-TEC levert de Festool ExoActive, de Hilti EXO-O1 en het Knauf exoskelet niet. Specificaties, beschikbaarheid en prijs vraagt u op bij de fabrikant of een dealer.
Hoe werkt een schouderexoskelet bij bovenhands werk?
Wie langere tijd met de armen boven schouderhoogte werkt, moet niet alleen het gereedschap maar ook het gewicht van de eigen armen omhoog houden. Een arm weegt bij een volwassene al snel enkele kilo’s. Die statische belasting komt grotendeels terecht bij de schouderspieren en de nek, en leidt bij herhaling tot vermoeidheid en mogelijk klachten. Het Arboportaal noemt werken boven schouderhoogte daarom als een van de vormen van fysieke belasting waar werkgevers aandacht aan moeten besteden.
Een schouderexoskelet draagt een deel van dat armgewicht via een frame naar de heupen. Bij een passief model gebeurt dat met veren die worden opgespannen als u de armen laat zakken en hun energie teruggeven als u ze heft. Bij een actief model regelt een motor de ondersteuning. In beide gevallen voelt de drager de armen lichter, vooral bij langdurig vasthouden van een houding. Volgens studies en fabrikanten kan de belasting op de schouders indicatief met circa 30 tot 50 procent dalen, afhankelijk van taak en afstelling.
Wat is het Festool exoskelet (ExoActive)?
De Festool ExoActive is volgens de fabrikant een actief exoskelet. Dat betekent dat een motor de ondersteuning levert, gevoed door een accu. Het systeem ondersteunt de armen en schouders bij werk boven schouderhoogte en is ontwikkeld in samenwerking met German Bionic, een bedrijf dat zich richt op actieve exoskeletten.
Het voordeel van een actief systeem is dat de ondersteuning instelbaar is en niet afhangt van alleen een veerkarakteristiek. Daar staat tegenover dat een actief exoskelet in het algemeen meer weegt, een accu nodig heeft en meer onderhoud vraagt dan een passief model. Dat geldt voor actieve exoskeletten in het algemeen, niet specifiek voor dit merk.
Voor bedrijven die al met Festool-gereedschap werken, kan de herkenbaarheid van het merk een drempel verlagen. Kijk bij de beoordeling wel naar dezelfde punten als bij elk ander exoskelet: past het bij de taak, is het comfortabel over een hele dienst, en hoe zijn laden, onderhoud en service geregeld?
- Type: actief, met motor en accu (volgens de fabrikant).
- Zone: armen en schouders.
- Typische inzet: bovenhands werk in bouw, afbouw en installatie.
- Prijs: op aanvraag bij fabrikant of dealer.
Wat is het Hilti exoskelet (EXO-O1)?
De Hilti EXO-O1 is een passief schouderexoskelet. Het werkt zonder motor of accu: een veermechanisme ondersteunt de armen zodra die boven een bepaalde hoogte komen. Het model is ontwikkeld met Ottobock en gebaseerd op de Paexo Shoulder, een passief schouderexoskelet uit de Paexo-reeks van Ottobock.
Passieve schouderexoskeletten zijn relatief licht en hoeven niet opgeladen te worden. Daardoor zijn ze een hele dienst te dragen. De ondersteuning is wel afhankelijk van de veerinstelling en de armhoek; bij werk onder schouderhoogte geven ze weinig tot geen ondersteuning.
Dat laatste is geen nadeel van dit specifieke model, maar een eigenschap van passieve schouderexoskeletten in het algemeen. Ze zijn ontworpen om de armen te ondersteunen wanneer die geheven zijn, en laten de armen vrij als u iets van de grond pakt of loopt. Voor installateurs die afwisselend boven het hoofd en op werkhoogte werken, is de manier waarop het exoskelet tussen die houdingen schakelt daarom een belangrijk testpunt.
- Type: passief, veermechanisme, geen accu.
- Zone: schouders.
- Typische inzet: boren en monteren boven het hoofd.
- Basis: ontwikkeld met Ottobock, gebaseerd op de Paexo Shoulder.
- Prijs: op aanvraag bij fabrikant of dealer.
Wat is het Knauf exoskelet?
Knauf is bekend van gipsplaten, pleisters en afbouwsystemen. Het merk heeft een exoskelet onder de aandacht gebracht voor stukadoors en afbouwers die veel boven het hoofd werken: plafonds pleisteren, platen monteren, naden afwerken en schuren. Dat is precies het werk waarbij de schouders urenlang statisch belast worden.
Specificaties, het onderliggende model, beschikbaarheid en prijs verschillen per land en periode. Vraag die daarom op bij Knauf of een dealer. Inhoudelijk gaat het om dezelfde categorie als de Hilti EXO-O1: een schouderexoskelet dat het gewicht van de armen deels overneemt. Of het voor uw team werkt, hangt af van pasvorm, draagcomfort bij stof en warmte, en hoe vaak medewerkers wisselen tussen bovenhands werk en andere taken.
- Type: schouderexoskelet voor werk boven het hoofd.
- Zone: schouders.
- Typische inzet: stukadoren, plafondafwerking en droogbouw.
- Prijs en specificaties: op aanvraag bij Knauf of een dealer.
Festool, Hilti of Knauf exoskelet: wat zijn de verschillen?
Het belangrijkste verschil zit in het werkingsprincipe: actief tegenover passief. Daaruit volgen de meeste andere verschillen, zoals gewicht, laden en onderhoud. De taak waarvoor ze bedoeld zijn, is grotendeels dezelfde.
| Aspect | Festool ExoActive | Hilti EXO-O1 | Knauf exoskelet |
|---|---|---|---|
| Werkingsprincipe | Actief, motor en accu | Passief, veermechanisme | Op aanvraag bij Knauf |
| Zone | Armen en schouders | Schouders | Schouders |
| Ontwikkeld met | German Bionic | Ottobock (basis: Paexo Shoulder) | Op aanvraag bij Knauf |
| Opladen nodig | Ja | Nee | Op aanvraag |
| Typische taak | Bovenhands werk | Bovenhands werk | Stukadoren en afbouw boven het hoofd |
| Prijs | Op aanvraag bij fabrikant of dealer | Op aanvraag bij fabrikant of dealer | Op aanvraag bij Knauf of dealer |
Of actief of passief beter past, hangt af van hoe lang en hoe zwaar het bovenhandse werk is, en of medewerkers tussendoor ook andere taken doen. Dat zoekt u het beste uit met een test op de werkvloer.
Welke andere schouderexoskeletten zijn er naast Festool, Hilti en Knauf?
Festool, Hilti en Knauf zijn niet de enige aanbieders. Op het moment van schrijven zijn er diverse andere schouderexoskeletten voor werk, elk met een eigen benadering. Wij noemen ze neutraal, zodat u een compleet beeld heeft. Verschillen zitten vooral in pasvorm, het ondersteuningsprofiel over de armhoek, het gewicht en de manier van instellen. Die verschillen merkt u pas echt als u de modellen zelf draagt:
- Ottobock Paexo Shoulder: passief schouderexoskelet uit de Paexo-reeks, die ook modellen voor rug en nek omvat.
- Skelex 360-XFR: passief schouder- en armexoskelet van het Nederlandse bedrijf Skelex uit Rotterdam.
- SuitX IX SHOULDER AIR: passief, 2,4 kg, verkrijgbaar via PRE-TEC.
Wilt u Festool, Hilti of Knauf zelf proberen, vraag dan bij de fabrikant of dealer naar een demonstratie op locatie. Vergelijk die ervaring met een test van andere modellen op dezelfde taak, bij voorkeur met dezelfde medewerkers.
Voor welk werk zijn deze exoskeletten geschikt, en voor welk niet?
Alle drie de modellen zijn gericht op de schouders. Dat maakt ze geschikt voor taken waarbij de armen langere tijd boven schouderhoogte worden gehouden. Bij andere vormen van fysieke belasting helpen ze niet of nauwelijks. Een veelgemaakte fout is een schouderexoskelet aanschaffen voor een ploeg die vooral tilt of bukt. Breng daarom eerst in kaart hoeveel tijd per dag werkelijk boven schouderhoogte wordt gewerkt, en door welke medewerkers.
| Taak | Schouderexoskelet zinvol? | Alternatief |
|---|---|---|
| Boren en monteren in plafonds | Ja | — |
| Stukadoren en plafondafwerking | Ja | Ook een nekondersteuning overwegen |
| Tillen vanaf de grond | Nee | Rugexoskelet, actief of passief |
| Langdurig bukken | Nee | Passief of soft rugexoskelet |
| Knielen en hurken | Nee | Soft knie-exoskelet |
| Lang omhoog kijken | Beperkt | Soft nekondersteuning |
Wanneer past een alternatief van PRE-TEC beter?
Wij zien Festool, Hilti en Knauf niet als concurrenten om tegen te strijden, maar als merken die het onderwerp bekend hebben gemaakt. Bij een advies kijken we naar de taak en de medewerker, en sinds 2019 hebben wij op die manier meer dan 350 bedrijven geholpen. In de praktijk komen wij de volgende situaties tegen waarin een ander model beter aansluit:
- U zoekt een zeer licht passief schouderexoskelet: de IX SHOULDER AIR van SuitX weegt 2,4 kg en ontlast de schouders volgens de fabrikant met tot 40%.
- Het werk is warm, bijvoorbeeld in de zomer of in hallen: de IX SHOULDER AIR is te combineren met de koelende CX COOL SLEEVE.
- Medewerkers kijken lang omhoog en hebben vooral nekklachten: de CX EASY NECK ondersteunt het hoofd.
- De belasting zit niet alleen in de schouders maar ook in de rug: dan is een rugexoskelet als de IX BACK AIR of IX BACK VOLTON nodig, of een combinatie.
- U wilt meerdere merken en typen naast elkaar testen voordat u kiest, met begeleiding bij passen, training en nazorg.
Hoe kiest u tussen Festool, Hilti, Knauf en andere merken?
- 1Bepaal welke taken boven schouderhoogte plaatsvinden, hoe lang per dag en door wie.
- 2Kijk eerst naar maatregelen aan de bron, zoals hoogwerkers, steigers of verlengstukken. Een exoskelet is een individuele maatregel en komt daarna.
- 3Kies een shortlist van twee tot drie schouderexoskeletten, actief en passief.
- 4Laat medewerkers de modellen testen tijdens hun echte werk.
- 5Vraag naar comfort, warmte en bewegingsvrijheid, en meet indien mogelijk de belasting.
- 6Vergelijk offertes inclusief passen, training en nazorg.
Wat leren wij van testdagen in de bouw?
Op testdagen in de bouw en installatietechniek merken wij steeds dezelfde dingen. Medewerkers die de hele dag boven het hoofd werken, voelen het verschil met een schouderexoskelet vaak al binnen een uur. Medewerkers die maar af en toe boven het hoofd werken, vinden het aan- en uittrekken al snel te veel moeite. Dan is een lichter model, of een andere maatregel, verstandiger.
Ook de afstelling maakt veel uit. Een schouderexoskelet dat te veel of te vroeg ondersteunt, voelt onnatuurlijk aan. Daarom besteden wij bij elke test tijd aan het afstellen per medewerker en aan uitleg over het gebruik.
Een derde les gaat over draagbereidheid. Het merk op het exoskelet zegt medewerkers soms iets, omdat ze het kennen van hun gereedschap. Maar na een uur werken telt alleen nog of het lekker zit, niet knelt en niet in de weg zit bij het pakken van materiaal of het opstappen op een trap. Laat de keuze daarom niet afhangen van herkenning, maar van ervaring.
Verder met dit onderwerp




