Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Gids bovenhands werk

Exoskelet voor de schouders bij bovenhands werk

Werkt u of uw team veel met de armen boven schouderhoogte? Een schouderexoskelet neemt een deel van het armgewicht over, zodat de schouders minder snel vermoeid raken en klachten minder kans krijgen.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
9 minuten
Achterkant van een IX Shoulder Air schouderexoskelet
Het IX Shoulder Air ondersteunt de armen bij werk boven schouderhoogte.

In het kort

Een exoskelet voor de schouder ondersteunt de armen bij werk boven schouderhoogte, zoals plafondmontage, installatiewerk, lassen boven het hoofd en werken onder de brug in de werkplaats. Veren of elastische elementen dragen een deel van het armgewicht, waardoor de schouderspieren volgens fabrikanten en studies circa 30 tot 40% minder belast worden. Het werkt het best bij taken waarbij de armen langdurig of vaak geheven zijn.

Gewicht IX SHOULDER AIR
2,4 kgGewicht IX SHOULDER AIR
Ontlasting van de schouders
Tot 40%Ontlasting van de schouders
Passief: werkt met veerkracht
0 accu’sPassief: werkt met veerkracht
Test op locatie
1 dagTest op locatie

Wat is een exoskelet voor de schouders?

Een schouderexoskelet is een draagbaar hulpmiddel dat u als een rugzak met armsteunen aantrekt. Een heupband en schouderbanden dragen het frame; de armen rusten in twee manchetten die met een veer- of elastisch mechanisme verbonden zijn. Zodra u de armen heft, duwt het mechanisme ze omhoog. Het gewicht van de armen, en een deel van het gereedschap, wordt zo via het frame naar de heupen afgevoerd in plaats van via de schouderspieren.

De meeste schouderexoskeletten voor de werkvloer zijn passief. Ze hebben geen motor of accu, wegen weinig en zijn daardoor geschikt voor een volledige dienst. Er bestaan ook actieve varianten met een motor; die zijn zwaarder, duurder en vragen om laden. Voor de grote meerderheid van het bovenhandse werk in bouw, installatie en werkplaatsen volstaat volgens onze ervaring een passief model.

Wilt u eerst de basis begrijpen van wat een exoskelet is en welke typen er zijn? Lees dan onze algemene uitleg.

Een schouderexoskelet is uitdrukkelijk geen tilhulpmiddel. Het helpt niet bij het optillen van zware lasten vanaf de grond, maar bij het vasthouden van de armen en het gereedschap in de hoogte. Voor tilwerk zijn rugexoskeletten en tilhulpmiddelen de juiste route.

Hoe werkt armondersteuning bij werk boven schouderhoogte?

Een gestrekte arm weegt bij een volwassene enkele kilo’s. Houdt u die arm minutenlang boven schouderhoogte, dan werken vooral de deltaspier en de rotator cuff continu statisch. Statische belasting is extra vermoeiend omdat de doorbloeding van de spier afneemt. Komt daar een boormachine, lasbrander of plaat bij, dan loopt de belasting snel op.

Het mechanisme van een schouderexoskelet levert een ondersteunend moment dat toeneemt naarmate de arm verder heft. Bij hangende armen voelt u weinig, zodat u gewoon kunt lopen, pakken en bukken. Boven ongeveer schouderhoogte neemt de ondersteuning toe. Bij veel modellen stelt u de kracht in, zodat die past bij het armgewicht van de gebruiker en het gewicht van het gereedschap. Sommige systemen hebben ook een instelbaar werkbereik, zodat de ondersteuning pas bij een bepaalde armhoek inzet.

  • Minder spieractiviteit in de schouders bij geheven armen.
  • Later optredende vermoeidheid, dus langer stabiel en nauwkeurig werken.
  • Krachten worden via het frame naar de heupen geleid, niet naar de onderrug.
  • Vrije bewegingen bij hangende armen; het systeem hindert weinig bij lopen.

Een exoskelet maakt het gereedschap niet lichter, maar ontlast de schouder bij het vasthouden in de hoogte. Een goed afgestelde kracht is belangrijker dan een maximale kracht: te veel ondersteuning voelt onnatuurlijk bij het laten zakken van de armen.

Actief of passief schouderexoskelet: wat is het verschil?

Bij schouderexoskeletten bestaan twee hoofdtypen. Een passief schouderexoskelet gebruikt veren, gasveren of elastische elementen. De kracht is vooraf ingesteld en ontstaat door de beweging van de arm zelf. Een actief schouderexoskelet gebruikt een motor en een accu en kan de ondersteuning sturen op basis van sensoren. Een bekend voorbeeld van een actief systeem is de Festool ExoActive; bekende passieve systemen zijn onder meer de Ottobock Paexo Shoulder, de Hilti EXO-O1 (ontwikkeld met Ottobock), de Skelex 360-XFR en de IX SHOULDER AIR van SuitX.

In de praktijk zien wij dat passieve systemen voor de meeste bedrijven de logische start zijn. Ze zijn lichter, goedkoper, vergen geen laadbeleid en zijn daardoor laagdrempeliger in gebruik. Actieve systemen kunnen interessant zijn bij zeer zwaar gereedschap of bij taken waarbij de gewenste ondersteuning sterk wisselt. Specificaties en prijzen van merken die wij niet leveren zijn op het moment van schrijven op aanvraag bij fabrikant of dealer.

KenmerkPassiefActief
KrachtbronVeren of elastiekMotor en accu
GewichtDoorgaans licht, circa 2 tot 4 kgZwaarder door motor en accu
LadenNiet nodigAccu laden of wisselen
Indicatieve prijs excl. btwcirca € 1.500–6.000circa € 6.000–15.000
Geschikt voorHet meeste bovenhandse werkZeer zwaar gereedschap, wisselende kracht

Voor welke taken is een schouderexoskelet zinvol?

Niet elk bovenhands werk vraagt om een exoskelet. De winst zit vooral bij taken waarbij de armen lang of heel vaak boven schouderhoogte zijn. Als vuistregel kijken wij naar het aantal minuten per dienst dat de armen geheven zijn en naar het gewicht van het gereedschap. Werkt een medewerker per dag in totaal meer dan een uur boven schouderhoogte, of tilt hij vaak zwaar gereedschap in de hoogte, dan is een exoskelet het onderzoeken waard.

Onderstaande tabel geeft een indicatie op basis van wat wij op testdagen zien. Het is geen vervanging voor een meting op uw eigen werkplek.

TaakTypische belastingOndersteuning zinvol?
Systeemplafonds en gipsplaten monterenLangdurig armen boven het hoofd, vaak met gereedschapJa, hoge winst
Installatiewerk: kabelgoten, leidingen, sprinklersVeel boren en bevestigen boven het hoofdJa, hoge winst
Automotive: werken onder de brugArmen geheven bij uitlaat, remmen, onderzijdeJa, vooral bij langere klussen
Lassen boven het hoofdStatisch vasthouden van brander in de hoogteJa, vaak met nekondersteuning
Schilderen en sauzen van plafondsLange perioden armen gehevenJa
Af en toe iets uit een hoog schap pakkenKort en incidenteelMeestal niet nodig
Werk op borsthoogte aan een werkbankArmen onder schouderhoogteBeperkt; kijk eerst naar werkhoogte

IX SHOULDER AIR: het passieve schouderexoskelet van SuitX

De IX SHOULDER AIR van SuitX is het schouderexoskelet dat wij het vaakst inzetten bij bovenhands werk. Met 2,4 kg is hij licht en volgens de fabrikant ontlast hij de schouders met tot 40%. Het systeem is passief: er is geen accu en geen motor, zodat medewerkers hem een volledige dienst kunnen dragen zonder laadmomenten.

De armsteunen bewegen mee met de natuurlijke schouderbeweging. Bij hangende armen is de ondersteuning minimaal, waardoor lopen, trappen op en materiaal pakken goed mogelijk blijft. Voor werk in warme ruimtes of buiten in de zomer combineren veel gebruikers hem met de CX COOL SLEEVE. Bij plafondwerk waarbij medewerkers ook lang omhoog kijken, is de CX EASY NECK een aanvulling voor de nek.

Exoskelet schouders in de bouw, installatie en automotive

In de bouw en afbouw zien wij schouderexoskeletten vooral bij plafondmonteurs, stukadoors en installateurs. Daar is het bovenhands werk vaak een groot deel van de dag. In de installatietechniek gaat het om boren, ankers zetten, beugels monteren en leidingen ophangen. Voor stukadoors hebben wij een aparte gids.

Bij plafondwerk komt vaak een tweede belasting bij: de nek. Wie lang omhoog kijkt, belast de nekspieren statisch. Daarom combineren wij in de bouw een schouderexoskelet regelmatig met nekondersteuning. Bij installatiewerk in plafondruimtes is ook de bewegingsvrijheid tussen leidingen en kabelgoten een punt om bij de test op te letten.

In automotive en werkplaatsen speelt het werk onder de brug: uitlaten, remleidingen, onderbescherming en aandrijflijnen. Een monteur staat dan met de armen omhoog en het hoofd achterover. In de scheepsbouw en metaal gaat het om lassen en slijpen boven het hoofd, vaak in krappe ruimtes. Dat vraagt om een compact model dat niet achter constructiedelen blijft haken.

Helpt een schouderexoskelet tegen schouderklachten?

Een exoskelet is bedoeld om belasting te verminderen en daarmee klachten te helpen voorkomen. Volgens TNO-cijfers behoren klachten aan het bewegingsapparaat tot de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim, en de schouder is daarin een bekende probleemzone bij bovenhands werk. Minder belasting per handeling betekent minder opstapeling van vermoeidheid over een dienst en over jaren.

Heeft een medewerker al klachten, dan is een exoskelet geen behandeling. Overleg in dat geval met de bedrijfsarts of fysiotherapeut of en hoe een exoskelet past bij herstel of re-integratie. In de praktijk zien wij dat medewerkers met beginnende klachten het hulpmiddel vaak als eerste waarderen, maar het is aan een professional om te beoordelen wat verstandig is.

Waar let u op bij het kiezen van een schouderexoskelet?

Op testdagen zien wij dat de keuze zelden alleen technisch is. Twee systemen met vergelijkbare specificaties kunnen heel verschillend worden ervaren, omdat de één beter aansluit bij de manier van bewegen van een medewerker. Betrek daarom de gebruikers vanaf het begin bij de selectie. Medewerkers die zelf hebben meegekozen, dragen het systeem in de praktijk vaker en langer.

  • Bewegingsvrijheid: kunnen medewerkers lopen, bukken en ladders op zonder dat het systeem hindert?
  • Gewicht en draagcomfort over een volledige dienst, ook in combinatie met gereedschapsgordel of harnas.
  • Instelbare ondersteuningskracht per gebruiker en per taak.
  • Compatibiliteit met PBM zoals valbeveiliging, lashelm en veiligheidsvest.
  • Pasvorm voor verschillende lichaamslengtes en -bouw, ook voor kleinere gebruikers.
  • Reiniging, onderhoud en beschikbaarheid van onderdelen.
  • Ervaring van de medewerkers zelf: draagbereidheid bepaalt uiteindelijk het effect.

Kies nooit alleen op basis van een brochure. Laat medewerkers het systeem een halve tot hele dag dragen bij hun eigen taak. Pas dan ziet u of het in de praktijk gedragen wordt.

Hoe voert u een schouderexoskelet stap voor stap in?

Het exoskelet is een individuele maatregel. Volgens de arbeidshygiënische strategie kijkt u eerst naar de bron: kan de werkhoogte omlaag, kan een hoogwerker of steiger de arbeidshouding verbeteren, kan er voorgemonteerd worden? Blijft er bovenhands werk over, dan is een exoskelet een logische volgende stap. Zo pakken wij dat aan:

  1. 1Werkplekmeting of observatie van de taken boven schouderhoogte (werkplekmeting vanaf € 695).
  2. 2Test op locatie of een testdag met 3 tot 8 medewerkers.
  3. 3Experience Pakket: 4 weken proefdraaien met 2 tot 3 modellen.
  4. 4Aankoopbeslissing op basis van de test en de evaluatie van het Experience Pakket.
  5. 5Training van gebruikers en een interne aanspreekpersoon (training vanaf € 495).
  6. 6Evaluatie na enkele weken en nazorg via Care, Care+ of Trade-In.

Wat kost een exoskelet voor de schouders?

Passieve schouderexoskeletten vallen bij PRE-TEC indicatief in de range van circa € 1.500 tot € 6.000 per stuk, excl. btw. Actieve modellen met motor liggen hoger, indicatief circa € 6.000 tot € 15.000. Met een testdag of het Experience Pakket doet u eerst ervaring op voordat u koopt. Voor merken die wij niet leveren geldt: prijs op aanvraag bij fabrikant of dealer.

Bronnen

  1. 1.Arbobesluit, hoofdstuk 5 fysieke belasting
  2. 2.Arboportaal: fysieke belasting
  3. 3.TNO
  4. 4.Volandis (bouw)

FAQ

Vragen over exoskelet schouder

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Een schouderexoskelet is een draagbaar hulpmiddel dat de armen ondersteunt bij werk boven schouderhoogte. Armsteunen met veren of elastische elementen dragen een deel van het armgewicht en leiden die kracht via een frame naar de heupen. Daardoor raken de schouderspieren minder snel vermoeid bij bijvoorbeeld plafondmontage, installatiewerk of lassen boven het hoofd.

Dat hangt af van het model, de instelling en de taak. Studies en fabrikanten noemen voor schouderexoskeletten doorgaans een vermindering van de spierbelasting van circa 30 tot 40% bij geheven armen. De IX SHOULDER AIR ontlast volgens de fabrikant tot 40%. Het effect is het grootst bij langdurig of vaak herhaald werk boven schouderhoogte.

Ja, bij een goed afgesteld passief model wel. De ondersteuning is minimaal zolang de armen naast het lichaam hangen en neemt pas toe als u de armen heft. Medewerkers kunnen daardoor lopen, trappen op en materiaal pakken. Op testdagen merken wij dat de meeste gebruikers binnen een uur gewend zijn aan het systeem.

Ja. Monteurs in werkplaatsen werken onder de brug vaak lange tijd met geheven armen, bijvoorbeeld aan uitlaten, remmen of onderbescherming. Een licht passief schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR ondersteunt de armen daarbij. Let op voldoende bewegingsvrijheid rond de auto en test het systeem bij uw eigen taken voordat u een keuze maakt.

Nee, de meeste schouderexoskeletten voor de werkvloer zijn passief en werken met veren of elastiek. Er is dan geen accu of laadmoment nodig, wat ze licht en geschikt maakt voor een volledige dienst. Er bestaan ook actieve schoudersystemen met een motor; die zijn zwaarder en duurder en worden vooral gekozen bij zeer zwaar gereedschap.

Nee, een exoskelet is geen medisch hulpmiddel en geen behandeling. Het vermindert de belasting tijdens het werk en kan zo helpen klachten te voorkomen. Heeft een medewerker al schouderklachten, overleg dan met de bedrijfsarts of fysiotherapeut of en hoe een exoskelet past binnen herstel of re-integratie.

Zelf ervaren

Test een schouderexoskelet bij uw eigen bovenhandse werk

Wij komen langs met de IX SHOULDER AIR en laten uw medewerkers het systeem dragen bij hun eigen taken.