Waarom is stukadoorswerk zo zwaar voor het lichaam?
Een stukadoor combineert vrijwel alle vormen van fysieke belasting in één werkdag. Bij plafonds staan de armen langdurig boven het hoofd, terwijl de spaan of het spuitpistool met gelijkmatige druk over het oppervlak moet. Het hoofd kantelt daarbij achterover. Tussendoor worden zakken pleister van circa 25 kg gesjouwd, emmers gevuld en materiaal naar boven gebracht. Bij afwerken en schuren keert het bovenhandse werk terug, nu met trillend gereedschap.
Volgens TNO-cijfers behoren klachten aan het bewegingsapparaat tot de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim, en in de bouw en afbouw is dat een bekend aandachtspunt. Volandis besteedt in zijn voorlichting voor de bouw daarom veel aandacht aan bovenhands werk en tillen. In de praktijk spreken wij veel stukadoors die na jaren klagen over schouders en nek, en bedrijven die moeite hebben om ervaren vakmensen lang inzetbaar te houden. Met de krapte op de arbeidsmarkt is elke ervaren stukadoor die gezond blijft doorwerken waardevol.
Welke taken van de stukadoor belasten welk lichaamsdeel?
| Taak | Belaste zone | Passende ondersteuning |
|---|---|---|
| Plafonds stucen met spaan | Schouders, nek | IX SHOULDER AIR + CX EASY NECK |
| Spuitpleister aanbrengen op plafond | Schouders, nek | IX SHOULDER AIR + CX EASY NECK |
| Wanden stucen boven schouderhoogte | Schouders | IX SHOULDER AIR |
| Gipsplaten tegen het plafond monteren | Schouders, rug | IX SHOULDER AIR; plaatlift voor het tillen |
| Schuren en afwerken boven het hoofd | Schouders, nek, polsen | IX SHOULDER AIR + CX EASY NECK |
| Zakken pleister tillen en mengen | Onderrug | IX BACK AIR of IX BACK VOLTON |
| Plinten- en onderwerk, laag bij de vloer | Rug, knieën | CX SOFT BACK, CX SOFT KNEE |
Bij gipsplaten tegen het plafond is een plaatlift de eerste maatregel. Het exoskelet ondersteunt dan het vastzetten en afwerken, niet het tillen van de plaat boven het hoofd.
Exoskelet voor plafonds stucen en spuitpleister
Bij plafondwerk zit de grootste winst. Een passief schouderexoskelet draagt een deel van het gewicht van de armen en het gereedschap, zodat de schouderspieren minder statisch hoeven te werken. De IX SHOULDER AIR van SuitX weegt 2,4 kg en ontlast de schouders volgens de fabrikant met tot 40%. Omdat hij geen accu heeft, kan hij een volledige dag gedragen worden.
Bij hangende armen is de ondersteuning minimaal. Stukadoors kunnen dus gewoon van de steiger af, een emmer pakken of materiaal aanvullen. Op testdagen merken wij dat stukadoors vooral het verschil voelen aan het einde van een lange plafonddag: minder branderige schouders en een rustiger hand bij het afwerken.
Bij spuitpleister speelt het gewicht van het spuitpistool en de slang mee. Stel de ondersteuning daarop af en test of de slang niet aan het frame blijft haken. Bij handmatig stucen met spaan en raapbord is juist de linkerarm met het raapbord vaak het langst geheven; let er bij de test op dat beide armen goed zijn afgesteld.
Nekklachten bij plafondwerk: wat doet de CX EASY NECK?
Wie een plafond stuct, kijkt lang omhoog. De nekspieren houden het hoofd dan in een achterovergekantelde stand, vaak urenlang. Een schouderexoskelet lost dat niet op. De CX EASY NECK is een zachte nekondersteuning die het hoofd ondersteunt en de nek ontlast bij werk waarbij u lang omhoog of voorover kijkt.
In de praktijk zien wij de combinatie van schouder- en nekondersteuning vooral bij stukadoors die veel nieuwbouwplafonds doen. De nekondersteuning is licht en draagt naast een schouderexoskelet. Laat medewerkers beide eerst een dag combineren voordat u beslist.
Ook de werkplek zelf speelt mee. Een steiger of rolsteiger op de juiste hoogte zorgt ervoor dat het hoofd minder ver achterover hoeft. Als vuistregel: hoe dichter het plafond bij ooghoogte, hoe minder de nek belast wordt. Stel de werkhoogte dus eerst goed in en zet nekondersteuning in voor wat daarna overblijft.
Rugondersteuning bij tillen van zakken en gipsplaten
De Nederlandse wet noemt geen maximaal tilgewicht, maar in de bouw hanteert men doorgaans maximaal 25 kg per handeling, met lagere grenzen voor jongeren en zwangere werknemers. Een zak pleister zit daar dicht tegenaan. Wie per dag tientallen zakken verplaatst en mengt, belast de onderrug fors.
Begin bij de bron: lichtere verpakkingen, bouwliften, transportkarren en materiaal op werkhoogte aanleveren. Ook een mengstation op werkhoogte in plaats van mengen in een kuip op de vloer scheelt veel bukken. Blijft er veel tilwerk over, dan kan een rugexoskelet helpen. De passieve IX BACK AIR weegt minder dan 3 kg en ontlast tot 15 kg. Voor zeer veel en zwaar tilwerk is de actieve IX BACK VOLTON een optie. Lees meer over de keuze in onze gids over tillen.
Knauf en andere exoskeletten voor de afbouw
Er zijn verschillende exoskeletten op de markt die voor afbouwwerk worden ingezet. Ook fabrikanten van bouwmaterialen tonen interesse in exoskeletten. Zo heeft Knauf een exoskelet voor stukadoors- en afbouwwerk boven het hoofd onder de aandacht gebracht. Actuele specificaties en prijs zijn op het moment van schrijven op aanvraag bij Knauf of een dealer verkrijgbaar. Daarnaast zijn er bekende schoudersystemen van onder meer Ottobock (Paexo), Hilti (EXO-O1, ontwikkeld met Ottobock), Skelex en het actieve Festool ExoActive.
Welk systeem het beste past, verschilt per stukadoor en per project. Lichaamsbouw, steigerwerk, spuit- of handwerk en het gebruik van PBM spelen allemaal mee. Wij raden aan om meerdere systemen te vergelijken op basis van draagcomfort en bewegingsvrijheid tijdens het echte werk.
Wat merken stukadoors van een exoskelet in de praktijk?
Stukadoors zijn kritische testers. Ze werken snel, met ritme, en alles wat dat ritme verstoort valt direct af. Op testdagen zien wij daarom een duidelijk patroon. In het eerste half uur is het wennen: de armen worden omhoog geduwd en het laten zakken voelt anders. Na een uur is de beweging natuurlijk geworden. Aan het einde van de dag horen wij vooral dat de schouders minder vermoeid zijn en dat het afwerken van het laatste plafond rustiger gaat.
Er zijn ook kritische geluiden, en die nemen wij serieus. Bij werk in kleine ruimtes, zoals badkamers en toiletten, kan een frame in de weg zitten. Wie veel wisselt tussen plafond en wand, moet de ondersteuning goed laten afstellen. En in de zomer op een warme bouwplaats voelt elke extra laag op het lichaam. Daarom combineren sommige stukadoors het schouderexoskelet met een CX COOL SLEEVE, die volgens de fabrikant de huidtemperatuur tot 12°C verlaagt.
- Grootste winst bij grote plafondoppervlakken en spuitwerk.
- Minder winst bij korte klussen in kleine ruimtes.
- Goede afstelling per persoon bepaalt of het systeem gedragen wordt.
- Jonge stukadoors zien het als preventie, ervaren stukadoors als verlichting.
Wat zegt de Arbowet over fysieke belasting in de afbouw?
Volgens de Arbowet (art. 3 en 5) moet elke werkgever een RI&E hebben en de risico’s daarin beperken. Het Arbobesluit (hoofdstuk 5) vraagt specifiek om fysieke belasting, zoals tillen en werken boven schouderhoogte, te beoordelen en waar mogelijk te verminderen. Daarbij geldt de arbeidshygiënische strategie: eerst de bron, dan collectieve maatregelen, dan individuele maatregelen.
Een exoskelet is een individuele maatregel. Het hoort dus na maatregelen als steigers op de juiste hoogte, plaatliften en lichtere verpakkingen. Stelt u een exoskelet beschikbaar, dan is de werknemer volgens art. 11 van de Arbowet verplicht dit hulpmiddel juist te gebruiken. Een goede training en instructie zijn daarom onderdeel van de invoering.
Hoe test u een exoskelet in uw stukadoorsbedrijf?
- 1Kies een project met veel plafondwerk en een paar stukadoors die openstaan voor een test.
- 2Plan een test op locatie of een testdag met 3 tot 8 deelnemers.
- 3Laat iedere stukadoor minimaal een halve dag met het exoskelet werken bij zijn eigen taken.
- 4Verzamel ervaringen over comfort, bewegingsvrijheid en vermoeidheid aan het einde van de dag.
- 5Kies voor een Experience Pakket van 4 weken met 2 tot 3 modellen voordat u een aankoop doet.
- 6Train gebruikers in afstellen en onderhoud, en evalueer na enkele weken.
Stucwerk is vuil werk. Vraag bij de keuze ook naar reinigen van banden en bekleding, en spreek af wie op de bouwplaats verantwoordelijk is voor opslag en schoonmaak.
Wat kost een exoskelet voor een stukadoor?
Een passief schouderexoskelet valt bij PRE-TEC indicatief in de range van circa € 1.500 tot € 6.000, excl. btw. Soft ondersteuning zoals de CX EASY NECK ligt indicatief tussen circa € 300 en € 1.500. Voor de aanschaf kunt u eerst testen op locatie of 4 weken proberen met het Experience Pakket. Voor merken die wij niet leveren is de prijs op aanvraag bij fabrikant of dealer.
Zet de investering af tegen de kosten van uitval. Een ervaren stukadoor die een paar weken uitvalt met schouderklachten kost een bedrijf al snel meer dan een exoskelet, nog los van vertraging op projecten. Wilt u eerst ervaring opdoen voordat u investeert, begin dan met een testdag of het Experience Pakket voor één ploeg en schaf aan als het werkt.
Verder met dit onderwerp





