Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Arbo en wetgeving · Arbo en wetgeving · Werkplekonderzoek

Werkplekonderzoek arbo: wanneer verplicht en hoe verloopt het?

Een werkplekonderzoek wordt vaak genoemd als een medewerker klachten heeft of de RI&E wordt bijgewerkt. Maar wanneer is het verplicht, wie voert het uit en wat levert het op? In dit artikel zetten we de arbo-kant op een rij, met de nadruk op fysiek werk.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
10 minuten
Ergonomisch adviseur observeert met een tablet een medewerker aan een assemblagelijn
Bij een werkplekonderzoek wordt het werk op de werkvloer zelf geobserveerd en vastgelegd.

In het kort

Een werkplekonderzoek in het kader van de arbo is een beoordeling van de werkplek, werkhouding en taken van een medewerker, met advies om gezondheidsrisico’s te verlagen. Het is niet als zodanig wettelijk verplicht, maar de Arbowet verplicht wel een RI&E waarin fysieke belasting is beoordeeld. Een werkplekonderzoek maakt die beoordeling concreet. Het is verstandig bij klachten, re-integratie, nieuwe werkplekken of als de RI&E fysieke belasting als risico noemt.

Arbowet: elke werkgever moet een RI&E met plan van aanpak hebben
Art. 5Arbowet: elke werkgever moet een RI&E met plan van aanpak hebben
Arbobesluit: fysieke belasting beoordelen en beperken (art. 5.1–5.6)
H5Arbobesluit: fysieke belasting beoordelen en beperken (art. 5.1–5.6)
tot u bij PRE-TEC het rapport met advies ontvangt
10 werkdagentot u bij PRE-TEC het rapport met advies ontvangt
per meetdag bij PRE-TEC, exclusief btw (indicatie)
vanaf € 695per meetdag bij PRE-TEC, exclusief btw (indicatie)

Wat is een werkplekonderzoek in de arbo?

Een werkplekonderzoek is een onderzoek naar de manier waarop een medewerker zijn werk doet, op de plek waar hij het doet. Er wordt gekeken naar de inrichting van de werkplek, de houdingen en bewegingen, de lasten die worden getild of verplaatst, de duur en frequentie van taken en de omstandigheden zoals ruimte en temperatuur. Het resultaat is een advies met concrete verbeterpunten.

In arbo-termen is een werkplekonderzoek een verdieping van de risico-inventarisatie. Waar de RI&E vaak op functie- of afdelingsniveau blijft, gaat een werkplekonderzoek over specifieke taken en soms over één specifieke medewerker. Het geeft antwoord op de vraag: hoe zwaar is dit werk echt, en wat kunnen we eraan doen?

Bij kantoorwerk gaat het meestal om de instelling van stoel, bureau en beeldscherm. Bij fysiek werk gaat het om tillen, dragen, duwen, trekken, bukken, knielen en werken boven schouderhoogte. In dit artikel richten we ons vooral op die tweede vorm, omdat daar de gezondheidsrisico’s en de verzuimkosten doorgaans het grootst zijn.

Is een werkplekonderzoek verplicht volgens de Arbowet?

Een werkplekonderzoek staat niet letterlijk als verplichting in de Arbowet. Wel zijn er verplichtingen waar een werkplekonderzoek direct op aansluit. Artikel 3 van de Arbowet verplicht de werkgever om te zorgen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers. Artikel 5 verplicht elke werkgever om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op te stellen, met een plan van aanpak waarin staat welke maatregelen er worden genomen en wanneer.

Voor fysiek werk is hoofdstuk 5 van het Arbobesluit specifiek. De artikelen 5.1 tot en met 5.6 vragen de werkgever om de risico’s van fysieke belasting te beoordelen en, waar mogelijk, weg te nemen of te beperken. Denk aan het gebruik van hulpmiddelen, het aanpassen van de werkplek en het geven van voorlichting. Het Arbobesluit noemt geen vaste methode, maar de beoordeling moet wel deskundig en navolgbaar zijn.

In de praktijk is een werkplekonderzoek daarmee de manier om aan te tonen dat u de fysieke belasting serieus heeft beoordeeld. De Nederlandse Arbeidsinspectie kijkt bij controles of de RI&E actueel is en of het plan van aanpak ook echt wordt uitgevoerd. Een meetrapport met concrete maatregelen is dan een stevige onderbouwing.

Dit artikel is een praktische toelichting en geen juridisch advies. Voor de precieze verplichtingen in uw situatie kunt u terecht bij uw arbodienst, kerndeskundige of brancheorganisatie.

Wanneer is een werkplekonderzoek verstandig?

Ook zonder harde verplichting zijn er situaties waarin een werkplekonderzoek vrijwel altijd de moeite waard is. Het voorkomt dat u maatregelen neemt op basis van aannames, en het geeft medewerkers het gevoel dat hun klachten serieus worden genomen.

SituatieWaarom een werkplekonderzoek helpt
Medewerkers melden rug-, nek-, schouder- of knieklachtenU ziet welke taken de klachten veroorzaken en waar u moet ingrijpen
De RI&E noemt fysieke belasting als risicoHet onderzoek maakt de beoordeling concreet en vult het plan van aanpak in
Een medewerker re-integreert na verzuimU weet welke taken passend zijn en welke aanpassingen nodig zijn
Er komen nieuwe machines, werkplekken of werkmethodenU voorkomt dat nieuwe risico’s ontstaan voordat het werk start
Het verzuim door bewegingsapparaatklachten stijgtU vindt de oorzaak in plaats van alleen de gevolgen te begeleiden
U overweegt hulpmiddelen of exoskelettenU onderbouwt de keuze en kunt het effect later meten

Hoe hangen het werkplekonderzoek en de RI&E samen?

De RI&E is het overkoepelende document waarin alle risico’s in uw organisatie staan: van gevaarlijke stoffen en geluid tot werkdruk en fysieke belasting. Voor fysieke belasting blijft de beoordeling in de RI&E vaak globaal, bijvoorbeeld "medewerkers tillen regelmatig zware lasten". Dat is een signaal, maar geen basis voor gerichte maatregelen.

Een werkplekonderzoek vult dat gat. Het geeft per taak inzicht in de belasting en de oorzaak, en levert een prioritering op. Die resultaten neemt u op in het plan van aanpak van de RI&E. Na het invoeren van maatregelen kunt u met een nameting laten zien dat het risico daadwerkelijk is gedaald. Zo wordt uw RI&E een cyclus van meten, verbeteren en opnieuw meten.

  • RI&E: inventariseert welke functies en afdelingen fysieke belasting kennen.
  • Werkplekonderzoek: meet en beoordeelt per taak hoe zwaar het werk is en waarom.
  • Plan van aanpak: legt vast welke maatregelen, door wie en wanneer.
  • Nameting: toont aan of de maatregelen het verwachte effect hebben.

Wie voert een werkplekonderzoek uit?

Een werkplekonderzoek wordt uitgevoerd door iemand met deskundigheid op het gebied van ergonomie en fysieke belasting. Dat kan een ergonoom zijn, een arbeidsfysiotherapeut, een arbeidshygiënist of een gespecialiseerde partij. Bij re-integratie vraagt de bedrijfsarts er soms om, en dan voert de arbodienst het onderzoek vaak zelf uit of schakelt een specialist in.

Arbodiensten werken bij werkplekonderzoek meestal met observatie en vragenlijsten. Dat werkt goed bij beeldschermwerk en als eerste inventarisatie. Bij fysiek zwaar werk is een meting met sensoren preciezer, omdat u dan in graden, minuten en aantallen ziet hoe zwaar een taak is. Beide benaderingen kunnen elkaar goed aanvullen: de arbodienst of bedrijfsarts gebruikt de meetgegevens als onderbouwing voor zijn advies.

Betrek uw preventiemedewerker bij het onderzoek. Die kent de werkvloer, weet welke taken als zwaar worden ervaren en zorgt dat de aanbevelingen ook echt in het plan van aanpak terechtkomen.

Hoe verloopt een werkplekonderzoek bij fysiek werk?

Een goed werkplekonderzoek vindt plaats op de echte werkplek, tijdens het echte werk. Alleen dan ziet u de werkelijke omstandigheden: de ruimte, het tempo, het gereedschap en de manier waarop medewerkers een taak in de praktijk uitvoeren. Zo ziet het verloop er in grote lijnen uit:

  1. 1Intake: samen met de werkgever en de preventiemedewerker worden de functies en taken gekozen met de hoogste belasting of de meeste klachten.
  2. 2Voorbereiding: medewerkers worden geïnformeerd over het doel van het onderzoek en over wat er met de gegevens gebeurt.
  3. 3Meting op locatie: medewerkers dragen lichte sensoren tijdens hun normale werk, aangevuld met observatie en korte interviews.
  4. 4Analyse: de meetgegevens worden per taak uitgewerkt en vergeleken met gangbare normen en richtlijnen voor fysieke belasting.
  5. 5Rapportage: de werkgever ontvangt een rapport met risicotaken, oorzaken en aanbevolen maatregelen in volgorde van prioriteit.
  6. 6Nabespreking: de uitkomsten worden besproken met werkgever, preventiemedewerker en waar gewenst met de medewerkers zelf.
  7. 7Nameting: na het invoeren van maatregelen volgt eventueel een tweede meting om het effect aan te tonen.

Hoe werkt meten met sensoren bij een werkplekonderzoek?

Bij een meting met sensoren dragen medewerkers kleine bewegingssensoren, bijvoorbeeld op de rug, de bovenarmen en de bovenbenen. De sensoren registreren continu de houding en beweging van het lichaam. Daardoor ziet u niet alleen of iemand bukt of boven het hoofd werkt, maar ook hoe diep, hoe vaak en hoe lang. Wij gebruiken hiervoor onder meer Xsens-bewegingssensoren en de AIRGO XP, een mobiel meetsysteem met sensor en app.

Het grote voordeel van meten boven alleen observeren is objectiviteit. Twee waarnemers kunnen dezelfde taak verschillend beoordelen, maar een sensor meet altijd op dezelfde manier. Bovendien registreert een sensor een volledige taak of dienst, terwijl een waarnemer maar een momentopname ziet. Dat maakt het ook mogelijk om het effect van een maatregel te meten, bijvoorbeeld dezelfde taak met en zonder tilhulp of exoskelet.

  • Rompbuiging en -draaiing: hoeveel minuten per dag werkt iemand voorovergebogen?
  • Armheffing: hoe vaak en hoe lang zijn de armen boven schouderhoogte?
  • Tilfrequentie en tilhouding: hoe vaak wordt er getild, en in welke houding?
  • Knielen, hurken en nekbuiging bij werk dicht bij de grond of boven het hoofd.
  • Statische belasting: langdurig in dezelfde houding staan of werken.

De sensoren zijn licht en worden met bandjes onder of over de kleding gedragen. Op meetdagen merken wij dat medewerkers ze na een kwartier vergeten zijn, waardoor ze werken zoals ze altijd werken.

Wat staat er in een rapport van een werkplekonderzoek?

Een goed rapport is geschreven voor de mensen die ermee aan de slag moeten: werkgever, preventiemedewerker, HR en leidinggevenden. Het bevat geen ingewikkelde grafieken zonder uitleg, maar duidelijke conclusies en concrete adviezen. Deze onderdelen horen er in elk geval in:

OnderdeelInhoud
Aanleiding en doelWaarom het onderzoek is gedaan en welke vragen het beantwoordt
Onderzochte takenBeschrijving van functies, taken, medewerkers en omstandigheden
MeetresultatenHoudingen, frequenties en duur per taak, vergeleken met richtlijnen
RisicobeoordelingPer taak een risiconiveau, bijvoorbeeld laag, verhoogd of hoog
OorzakenWaarom de belasting hoog is: werkhoogte, gewicht, afstand, tempo of werkwijze
MaatregelenConcrete adviezen, gerangschikt volgens de arbeidshygiënische strategie
PrioriteitenWelke maatregelen het eerst, en wat het verwachte effect is

Vraag altijd om een nabespreking. Een rapport wordt pas waardevol als u samen bespreekt welke maatregelen haalbaar zijn en wie ze oppakt.

Werkplekonderzoek bij re-integratie: waar let u op?

Bij re-integratie heeft een werkplekonderzoek een specifiek doel: vaststellen welke taken een medewerker met klachten weer kan oppakken, en welke aanpassingen daarvoor nodig zijn. De bedrijfsarts beoordeelt de belastbaarheid van de medewerker, het werkplekonderzoek brengt de belasting van het werk in kaart. Samen vormen ze de basis voor passend werk en een realistisch opbouwschema.

Het helpt als de meting per taak inzicht geeft. Dan kunt u bijvoorbeeld afspreken dat een medewerker met rugklachten eerst de taken met weinig rompbuiging doet en de zwaardere taken geleidelijk weer oppakt, eventueel met een hulpmiddel. Een meting met sensoren maakt die afspraken concreet en controleerbaar, in plaats van vage formuleringen als "licht werk".

Medische beoordeling hoort bij de bedrijfsarts of fysiotherapeut. Een werkplekonderzoek beschrijft de belasting van het werk, niet de belastbaarheid van de persoon.

Welke maatregelen volgen uit een werkplekonderzoek?

De aanbevelingen volgen de arbeidshygiënische strategie. Eerst wordt gekeken of de bron van de belasting kan worden weggenomen, bijvoorbeeld met tilhulpmiddelen, mechanisatie of een andere werkhoogte. Daarna volgen collectieve maatregelen en organisatorische maatregelen zoals taakroulatie en pauzes. Pas daarna komen individuele maatregelen, zoals training en persoonlijke hulpmiddelen.

Een exoskelet is zo’n individuele maatregel. In een eerlijk rapport komt het pas aan bod voor taken waarbij de belasting niet op een andere manier weg te nemen is, zoals langdurig werk boven het hoofd of tillen in een krappe ruimte. Waar een exoskelet zinvol is, kan een meting laten zien hoeveel de belasting daalt. Afhankelijk van de taak is dat volgens studies en fabrikantgegevens circa 30 tot 40% van de piekbelasting op rug of schouders.

Bronnen

  1. 1.Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet)
  2. 2.Arbeidsomstandighedenbesluit, hoofdstuk 5
  3. 3.Arboportaal: risico-inventarisatie en -evaluatie
  4. 4.Arboportaal: fysieke belasting
  5. 5.Nederlandse Arbeidsinspectie

FAQ

Vragen over werkplekonderzoek arbo

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Een werkplekonderzoek is niet als zodanig wettelijk verplicht. De Arbowet verplicht werkgevers wel tot een RI&E met plan van aanpak, en het Arbobesluit vraagt om fysieke belasting te beoordelen en te beperken. Een werkplekonderzoek is een gangbare manier om die beoordeling concreet en navolgbaar te maken, zeker bij fysiek zwaar werk.

De werkgever betaalt het werkplekonderzoek, omdat het onderdeel is van de zorgplicht voor veilig en gezond werk. Bij re-integratie kan het onderzoek deel uitmaken van het traject via de arbodienst. Soms is gedeeltelijke vergoeding mogelijk via een sectorfonds of een regeling voor duurzame inzetbaarheid. Bij PRE-TEC start een meetdag vanaf € 695 exclusief btw.

Een werknemer kan een werkplekonderzoek vragen aan de werkgever, de preventiemedewerker of de bedrijfsarts, bijvoorbeeld bij klachten. Ook kan de werknemer het preventief spreekuur van de bedrijfsarts bezoeken, die kan adviseren om een onderzoek te laten uitvoeren. De werkgever beslist uiteindelijk over de opdracht en de uitvoering.

De RI&E inventariseert alle risico’s in de organisatie en is wettelijk verplicht. Een werkplekonderzoek gaat dieper in op specifieke taken of werkplekken en meet hoe zwaar het werk werkelijk is. De uitkomsten van het werkplekonderzoek gebruikt u om het plan van aanpak van de RI&E concreet in te vullen en later het effect te controleren.

Dat hangt af van het aantal taken en medewerkers. De meting op locatie duurt meestal een tot enkele uren per taak, zodat een representatief deel van het werk wordt vastgelegd. Daarna volgen analyse en rapportage. Bij PRE-TEC ontvangt u het rapport met advies binnen 10 werkdagen na de meting.

Sensoren meten objectief en continu hoe vaak, hoe diep en hoe lang medewerkers bukken, tillen of boven het hoofd werken. Observatie is een momentopname en hangt af van de waarnemer. Met sensoren kunt u bovendien het effect van een maatregel aantonen door dezelfde taak voor en na een aanpassing te meten.

Werkplekonderzoek

Weten hoe zwaar het werk in uw bedrijf echt is?

Wij meten de fysieke belasting met sensoren tijdens het echte werk en leveren een rapport dat u direct in uw RI&E kunt gebruiken.