Waarom zijn exoskeletten interessant voor de groenvoorziening?
Werk in het groen is afwisselend, maar fysiek zwaar. Dat geldt voor hoveniersbedrijven, gemeentelijke groendiensten, aannemers in het openbaar groen en kwekerijen. Op één dag snoeit een hovenier bomen en heesters met de armen boven het hoofd, knipt hij lange heggen met een zware heggenschaar, plant hij honderden planten en verplaatst hij zakken potgrond, stenen of tegels. Daarbij komt het weer: kou en nattigheid in de winter, warmte en zon in de zomer.
Volgens TNO-cijfers behoren klachten aan het bewegingsapparaat tot de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim. In de groensector, met veel seizoenspieken en een vergrijzend personeelsbestand, speelt duurzame inzetbaarheid een grote rol. Exoskeletten zijn geen wondermiddel, maar kunnen per taak de piekbelasting verlagen, volgens studies en fabrikanten afhankelijk van taak en model met circa 30 tot 40%.
Nieuw met exoskeletten? Lees dan eerst onze uitleg over wat een exoskelet is en welke typen er zijn.
Welke taken van hoveniers belasten welk lichaamsdeel?
| Taak | Belaste zone | Passende ondersteuning |
|---|---|---|
| Snoeien van bomen en heesters boven het hoofd | Schouders, nek | IX SHOULDER AIR |
| Hoge heggen knippen met heggenschaar | Schouders, armen | IX SHOULDER AIR |
| Lage heggen en borders knippen | Onderrug | IX BACK AIR of CX SOFT BACK |
| Planten, wieden, bukken bij perken | Onderrug, knieën | IX BACK AIR, CX SOFT KNEE |
| Tegels, stenen en zakken tillen | Onderrug | IX BACK AIR of IX BACK VOLTON |
| Bestraten en straatwerk | Knieën, rug | CX SOFT KNEE, IX BACK AIR |
| Materiaal dragen over korte afstand | Armen, rug | Hunic SoftExo Carry |
| Buitenwerk in warmte | Algehele belasting | CX COOL SLEEVE |
De meeste hoveniers voeren gedurende de dag verschillende taken uit. Kies daarom per ploeg of per seizoen welke taak het zwaarst is, in plaats van één systeem voor alles.
Exoskelet voor snoeien boven het hoofd en heggen knippen
Bij snoeien en het knippen van hoge heggen houdt een hovenier zijn armen lang in de hoogte, vaak met een snoeischaar, telescoopzaag of heggenschaar van enkele kilo’s. Dat is vergelijkbaar met bovenhands werk in de bouw: de schouderspieren werken statisch en raken snel vermoeid. In de snoeiperiode kan dat dagenlang achter elkaar doorgaan.
Een passief schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR van SuitX draagt een deel van het armgewicht. Hij weegt 2,4 kg, heeft geen accu en ontlast de schouders volgens de fabrikant met tot 40%. Bij hangende armen is de ondersteuning minimaal, zodat lopen, ladders op en takken opruimen gewoon mogelijk blijft. Let bij snoeiwerk in dichte begroeiing op of het frame niet achter takken blijft haken.
Rugondersteuning bij bukken, planten en tillen van tegels
Planten, wieden en lage borders bijhouden betekent urenlang voorovergebogen werken. Tegels, stoeptegels, zakken grond en potten tillen voegt daar zwaar tilwerk aan toe. De onderrug is dan de meest belaste zone.
Voor langdurig bukken past een passief rugexoskelet zoals de IX BACK AIR: minder dan 3 kg, tot 15 kg ontlasting en geen accu. De zachte CX SOFT BACK, zonder hard frame, past vooral bij werk waarbij je lang op één plek staat en draait, met af en toe bukken of tillen. Voor werk met veel lopen is hij minder geschikt. Voor ploegen die vooral zwaar materiaal verplaatsen, zoals bij aanleg, is de actieve IX BACK VOLTON een optie. De Hunic SoftExo Carry ondersteunt bij dragen van materialen over korte afstand.
De Nederlandse wet noemt geen maximaal tilgewicht. Gangbaar is de NIOSH-tilvergelijking met 23 kg als maximum onder ideale omstandigheden. Bij tegels en natuursteen komt u daar snel aan; begin dus met tilhulpmiddelen zoals tegelklemmen, vacuümheffers en kruiwagens.
Knieën en straatwerk: ondersteuning dicht bij de grond
Bij aanleg van tuinen en openbaar groen werken hoveniers vaak ook als stratenmaker: knielen, hurken en weer opstaan bij het leggen van tegels en klinkers. Ook bij planten in perken, onkruid verwijderen en het aanleggen van borders zit een medewerker veel op de knieën. De CX SOFT KNEE is een zachte knieondersteuning voor knielend en hurkend werk en ondersteunt bij het zitten in hurk- of kniehouding; bij het opstaan helpt hij niet. Combineer die altijd met goede kniebeschermers of een kniebank; een soft knieondersteuning vervangt die niet.
Voor zwaar straatwerk blijft mechanisatie de eerste stap: een tegellegmachine, klemmen en verrijdbare hulpmiddelen. De knieondersteuning helpt bij het werk dat daarna nog handmatig gebeurt, zoals afwerken langs randen en rond putten.
Buitenwerk en warmte: kun je een exoskelet in de zomer dragen?
Een veelgehoorde vraag van hoveniers: wordt een exoskelet niet te warm in de zomer? Passieve en soft exoskeletten zijn licht en ademend, maar extra banden op het lichaam voelt u bij hoge temperaturen. In de praktijk zien wij dat medewerkers in de zomer vaker voor de lichtste oplossing kiezen.
De CX COOL SLEEVE is een koelende mouw die volgens de fabrikant de huidtemperatuur tot 12°C verlaagt, 6 tot 8 uur lang. Hij is ontworpen als aanvulling op de IX SHOULDER AIR. Daarnaast blijven de gewone hittemaatregelen belangrijk: water, schaduwpauzes en zwaar werk in de koelere uren plannen.
Bij regen en modder speelt vooral onderhoud. Vraag naar reinigbare bekleding en spreek af hoe systemen na gebruik drogen.
Wat merken hoveniers van een exoskelet in de praktijk?
Hoveniers zijn gewend aan zwaar werk en staan in het begin vaak wat sceptisch tegenover een exoskelet. Op testdagen zien wij dat die scepsis meestal verdwijnt bij de taak die het zwaarst is. Wie een middag hoge heggen knipt met een schouderexoskelet, merkt aan het einde vooral dat de schouders minder branden en de schaar rustiger blijft. Bij plantwerk met een rugondersteuning horen wij vaak dat het opkomen uit gebukte houding minder moeite kost.
Tegelijk zien wij dat het afwisselende karakter van groenwerk vraagt om een flexibele aanpak. Een medewerker die de ene dag snoeit en de andere dag tegels legt, heeft niet altijd hetzelfde systeem nodig. Bedrijven die succesvol zijn met exoskeletten, maken daarom een kleine pool van systemen beschikbaar per ploeg en laten de voorman per dag bepalen wat er mee gaat. Dat voorkomt dat dure systemen in de bus blijven liggen.
- Grootste winst bij langdurig snoeiwerk, hoge heggen en plantseizoen.
- Lichte en zachte systemen worden in de zomer het vaakst gedragen.
- Een pool per ploeg werkt beter dan een vast systeem per persoon.
- Snel aan- en uittrekken is belangrijk bij wisselende taken.
Exoskeletten voor hoveniers: wat zegt de Arbowet?
Werkgevers in de groenvoorziening moeten volgens de Arbowet een RI&E hebben en risico’s van fysieke belasting beperken, zoals uitgewerkt in hoofdstuk 5 van het Arbobesluit. De arbeidshygiënische strategie geeft de volgorde: eerst bronmaatregelen zoals lichter gereedschap, telescoopgereedschap, hoogwerkers en tilhulpmiddelen; dan collectieve maatregelen zoals taakroulatie; daarna individuele maatregelen.
Een exoskelet is zo’n individuele maatregel. Het is daarom eerlijk om te zeggen dat een exoskelet niet het eerste is waar u naar kijkt. Wel blijft er in het groen veel werk over dat niet volledig te mechaniseren is. Daar kan een exoskelet het verschil maken tussen een medewerker die het seizoen volhoudt en een die uitvalt.
Exoskeletten in de groenvoorziening combineren met tiltraining
Een exoskelet werkt het best als medewerkers ook weten hoe ze hun lichaam slim gebruiken. In de groensector zien wij vaak dat tiltechniek en werkhouding weinig aandacht krijgen, terwijl het werk afwisselend en onvoorspelbaar is. Dicht bij de last blijven, draaien met de voeten in plaats van met de romp, en een knie op de grond in plaats van diep bukken: het zijn eenvoudige principes die veel schelen.
Daarom combineren wij de invoering van exoskeletten vaak met een praktische training op locatie. Medewerkers leren daarin het exoskelet correct af te stellen en aan te trekken, maar ook hoe ze het werk zelf minder belastend uitvoeren. Een training is mogelijk vanaf € 495. Voor ploegen met nieuwe of seizoensmedewerkers is dat een goede investering, omdat juist zij de werkwijze nog niet gewend zijn.
Hoe kiest u het juiste exoskelet voor uw groenbedrijf?
Indicatief kost een soft ondersteuning zoals de CX SOFT BACK bij PRE-TEC circa € 300 tot € 1.500, en een passief exoskelet zoals de IX SHOULDER AIR of IX BACK AIR circa € 1.500 tot € 6.000, excl. btw. Een werkplekmeting is mogelijk vanaf € 695 en een training vanaf € 495.
- 1Breng per ploeg de zwaarste taken en het seizoen in kaart: snoeiperiode, plantseizoen, aanleg.
- 2Plan een test op locatie of een testdag met 3 tot 8 medewerkers, bij voorkeur buiten op een echt project.
- 3Test schouder- en rugondersteuning naast elkaar bij de eigen taken.
- 4Kies het Experience Pakket om 4 weken met 2 tot 3 modellen te werken, bijvoorbeeld in de snoeiperiode.
- 5Besluit na de evaluatie welke modellen u koopt, bijvoorbeeld voor de ploegen met de zwaarste seizoenstaken.
- 6Train medewerkers in afstellen en onderhoud, en evalueer aan het einde van het seizoen.
Het Experience Pakket past goed bij seizoenswerk. Zet het in tijdens de drukke snoei- of aanlegperiode, dan bouwt u ervaring op voordat u investeert.
Verder met dit onderwerp





