Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Gids melkveehouderij

Exoskelet bij het melken en in de melkveehouderij

Melken in een melkput betekent dagelijks honderden keren de armen boven schouderhoogte. Daarbij komen voeren, stal schoonmaken en kalveren verzorgen. Exoskeletten kunnen per taak een deel van die belasting overnemen.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
9 minuten
Melkveehouder aan het werk in de melkveehouderij
Melken vraagt veel van schouders en rug.

In het kort

Een exoskelet bij het melken ondersteunt vooral de schouders: in een melkput werkt de melker vaak met de armen op of boven schouderhoogte om melkstellen aan te hangen. Een passief schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR draagt een deel van het armgewicht. Voor bukken bij voeren, stal schoonmaken en kalveren past de CX SOFT BACK, en de CX SOFT WRIST ondersteunt de pols bij het repeterende aanhangen van melkstellen.

Melkmomenten met herhaalde armbewegingen
2× per dagMelkmomenten met herhaalde armbewegingen
Gewicht IX SHOULDER AIR
2,4 kgGewicht IX SHOULDER AIR
Schouders, rug en polsen
3 zonesSchouders, rug en polsen
Passief en soft: geen laden nodig
0 accu’sPassief en soft: geen laden nodig

Waarom is melken zwaar voor schouders, rug en polsen?

In een visgraat-, zij-aan-zij- of carrouselmelkstal staat de melker in een melkput. De uiers van de koeien bevinden zich dan ongeveer op schouderhoogte, en afhankelijk van de diepte van de put en de lengte van de melker soms erboven. Voor elke koe volgen dezelfde handelingen: voorstralen, uier reinigen, melkstel aanhangen, afnemen en na-dippen. Bij een gemiddeld bedrijf herhaalt dat zich honderden keren per melkbeurt, twee of drie keer per dag.

Wie zelf melkt, weet hoe dat voelt: aan het begin van de melkbeurt gaat het vanzelf, maar aan het einde van een lange beurt worden de armen zwaar en gaat het aanhangen trager. Bij melkers die al jaren twee keer per dag in de put staan, horen wij vaak dat schouders en polsen de eerste plekken zijn waar het knelt.

Het gevolg is een combinatie van statische schouderbelasting, repeterende pols- en handbewegingen en een licht gedraaide romp. Daarnaast is het werk rondom het melken zwaar voor de rug: voer aanschuiven, boxen schoonmaken, kalveren drenken en verplaatsen. Volgens TNO-cijfers behoren klachten aan het bewegingsapparaat tot de meest voorkomende oorzaken van werkgerelateerd verzuim. Op melkveebedrijven, waar vaak weinig vervanging is, raakt uitval de bedrijfsvoering direct.

Welke taken in de melkveehouderij belasten welk lichaamsdeel?

TaakBelaste zonePassende ondersteuning
Melkstellen aanhangen in de melkputSchouders, polsenIX SHOULDER AIR + CX SOFT WRIST
Voorstralen en uier reinigenPolsen, handen, schoudersCX SOFT WRIST
Voer aanschuiven en bijvoerenOnderrugCX SOFT BACK
Ligboxen en stal schoonmakenOnderrug, schoudersCX SOFT BACK
Kalveren drenken en verzorgenOnderrugCX SOFT BACK
Zakken, emmers en balen tillenOnderrug, armenHunic SoftExo Carry
Knielen bij kalveren of klauwverzorgingKnieënCX SOFT KNEE

Bekijk eerst de melkput zelf. Een verstelbare putbodem of een vloer op de juiste hoogte voor de lengte van de melker is een bronmaatregel die voor een exoskelet gaat.

Exoskelet voor het melken: IX SHOULDER AIR in de melkput

De IX SHOULDER AIR van SuitX is een passief schouderexoskelet dat de armen ondersteunt bij werk op en boven schouderhoogte. Hij weegt 2,4 kg, heeft geen accu en ontlast de schouders volgens de fabrikant met tot 40%. Het systeem ondersteunt pas als de armen geheven worden, zodat lopen door de put en het pakken van doeken of dipbekers gewoon mogelijk blijft.

In de melkput draait het om kortdurende, maar zeer vaak herhaalde armbewegingen. Juist daar levert verminderde schouderbelasting per handeling over een volledige melkbeurt winst op. Op testdagen merken wij dat melkers het verschil vooral voelen bij grotere koppels en langere melkbeurten.

Twee praktische aandachtspunten: het systeem moet vocht en reiniging verdragen, en het mag niet in de weg zitten bij het reiken onder of tussen de koeien. Test daarom altijd bij een echte melkbeurt. Bij bedrijven met meerdere melkers is het handig om de ondersteuning per persoon snel te kunnen instellen, zodat het systeem tussen melkers kan wisselen.

Polsondersteuning bij het aanhangen van melkstellen

Melkstellen aanhangen, voorstralen en speenbekers positioneren zijn repeterende hand- en polsbewegingen. Bij grote koppels loopt het aantal herhalingen per dag hoog op. De CX SOFT WRIST is een zachte polsondersteuning voor repeterend grijpen en draaien. Hij is licht, past onder een melkhandschoen en beperkt de bewegingsvrijheid nauwelijks.

Wij zien de pols vaak als vergeten zone. Melkers hebben het over hun schouders, maar bij doorvragen blijken ook polsen en duimen te protesteren na een lange melkbeurt. Heeft een melker al klachten, laat dan de bedrijfsarts of fysiotherapeut meekijken; een polsondersteuning is geen medische behandeling.

Let bij de keuze op hygiëne. Een polsondersteuning die onder de melkhandschoen zit, blijft schoner en droger dan een die erover zit. Spreek af dat iedere melker een eigen exemplaar heeft en dat die regelmatig gewassen wordt.

Rugondersteuning bij voeren, stal schoonmaken en kalveren

Buiten de melkput domineert bukken en tillen: voer aanschuiven, ligboxen instrooien en schoonmaken, kalveren drenken, emmers en zakken verplaatsen. Dat werk is afwisselend en vraagt veel bewegingsvrijheid. Een hard frame kan dan in de weg zitten.

De CX SOFT BACK is een zachte, flexibele rugondersteuning zonder harde frames. Hij draagt onder of over werkkleding en ondersteunt de onderrug vooral bij staan en draaien, en daarnaast bij af en toe bukken of tillen. Omdat er geen hard frame is, hindert hij nauwelijks bij over hekken stappen of in kalverhokken werken. Voor sjouwen van emmers en zakken over korte afstand ondersteunt de Hunic SoftExo Carry.

Er is in Nederland geen wettelijk maximum tilgewicht. Gangbaar is de NIOSH-tilvergelijking met 23 kg als maximum onder ideale omstandigheden; in de praktijk ligt de veilige grens vaak lager door draaien, bukken en afstand tot het lichaam. Een exoskelet verandert die grens niet.

Exoskelet of melkrobot: wat is de juiste volgorde?

De arbeidshygiënische strategie zegt: pak eerst de bron aan. In de melkveehouderij kan dat een melkrobot zijn, een verstelbare putbodem, een voerschuifrobot of een mestrobot. Die maatregelen nemen de belasting echt weg. Een exoskelet is een individuele maatregel en hoort daarna.

Ook kleinere bronmaatregelen helpen: melkstellen met een lager gewicht, een goede verlichting in de put zodat u niet hoeft te bukken om te kijken, en hulpmiddelen zoals een kalverkar of voerkar in plaats van emmers sjouwen.

In de praktijk is een melkrobot niet op elk bedrijf haalbaar of gewenst, en ook met een robot blijven taken over zoals kalververzorging, stalwerk en het melken van probleemkoeien. Een exoskelet is dan een betaalbare manier om de resterende belasting te verlagen, ook tijdens de periode voordat een grotere investering wordt gedaan.

Wat merken melkers van een exoskelet in de praktijk?

Melkveehouders zijn praktische mensen: een hulpmiddel moet werken, snel aan kunnen en niet in de weg zitten. Op testdagen zien wij dat de eerste melkbeurt met een schouderexoskelet vooral om wennen draait. Het reiken naar de uier voelt anders, omdat de armen een duwtje omhoog krijgen. Vanaf de tweede of derde melkbeurt is de beweging meestal natuurlijk. Melkers vertellen ons dan vooral dat de schouders aan het einde van de melkbeurt minder zwaar aanvoelen.

Bij stalwerk en kalververzorging speelt iets anders. Daar draait het om bewegingsvrijheid: over hekken stappen, in kalverhokken bukken, met een kruiwagen of voerschep werken. Een zachte rugondersteuning zoals de CX SOFT BACK wordt daar beter geaccepteerd dan een systeem met een hard frame. Wij adviseren dan ook vaak een combinatie: een schouderexoskelet dat in de melkstal blijft hangen en een soft rugondersteuning die de hele dag gedragen kan worden.

Een goed voorbeeld is Melkveehouderij Bentert. Daar wordt gemolken in twee visgraten voor elk acht koeien, tweemaal per dag, met melkbeurten van 1,5 tot 2 uur. Een medewerker kan zo tot vier uur per dag met de armen naar voren en op schouderhoogte werken: uiers reinigen en stimuleren, melkstellen aansluiten en spenen dippen. Bentert gebruikt daarom al enkele jaren de IX SHOULDER AIR. Het laat zien dat bij melkwerk niet alleen de losse handeling telt, maar vooral de totale duur en frequentie.

  • Grootste winst bij grotere koppels en langere melkbeurten.
  • Gewenning in enkele melkbeurten.
  • Een vast systeem in de melkstal is praktisch bij wisselende melkers.
  • Soft rugondersteuning past bij afwisselend stalwerk.

Wat zegt de Arbowet voor agrarische bedrijven?

Ook een melkveebedrijf met personeel moet volgens de Arbowet (art. 3 en 5) een RI&E hebben en risico’s beperken. Hoofdstuk 5 van het Arbobesluit vraagt om fysieke belasting zoals tillen, repeterend werk en werken boven schouderhoogte te beoordelen en te verminderen. Werkt u als ondernemer zelf in de stal, dan is de RI&E formeel minder van toepassing, maar uw eigen gezondheid is net zo belangrijk voor de continuïteit van het bedrijf.

Stelt u als werkgever een exoskelet beschikbaar, dan moet de werknemer dit hulpmiddel volgens art. 11 van de Arbowet juist gebruiken. Een korte training en duidelijke afspraken over reiniging horen daarom bij de invoering.

Hoe test u een exoskelet op uw melkveebedrijf?

  1. 1Bepaal welke taak het zwaarst is: melken, voeren, stalwerk of kalververzorging.
  2. 2Plan een test op locatie tijdens een echte melkbeurt.
  3. 3Laat de melker de IX SHOULDER AIR en eventueel de CX SOFT WRIST een volledige melkbeurt dragen.
  4. 4Test de CX SOFT BACK bij voeren en schoonmaken op dezelfde dag.
  5. 5Kies het Experience Pakket om 4 weken met 2 tot 3 modellen te werken, en beslis daarna over de aanschaf.
  6. 6Spreek reiniging, opslag en nazorg af, bijvoorbeeld via Care of Care+.

Plan de test bij voorkeur in de ochtendmelkbeurt én in de middag. Vermoeidheid stapelt zich op over de dag; het effect van een exoskelet merkt u vaak pas bij de tweede melkbeurt.

Wat kost een exoskelet voor het melken?

Een passief schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR valt bij PRE-TEC indicatief in de range van circa € 1.500 tot € 6.000, excl. btw. Soft ondersteuning zoals de CX SOFT BACK en CX SOFT WRIST ligt indicatief tussen circa € 300 en € 1.500. Voor de aanschaf kunt u eerst testen op uw eigen bedrijf of 4 weken proberen met het Experience Pakket. PRE-TEC levert zakelijk aan bedrijven in Nederland en België.

Vergeleken met een melkrobot of een verbouwing van de melkput is een exoskelet een beperkte investering. Het weegt vooral op als u bedenkt wat het betekent wanneer de melker, vaak de ondernemer zelf, enkele weken uitvalt met schouder- of rugklachten. Dan moet er vervanging komen, en die is in de melkveehouderij lastig te vinden.

Bronnen

  1. 1.Arbowet
  2. 2.Arbobesluit, hoofdstuk 5 fysieke belasting
  3. 3.Arboportaal: fysieke belasting
  4. 4.TNO

FAQ

Vragen over exoskelet melken

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Ja, vooral bij melken in een melkput waar de armen vaak op of boven schouderhoogte zijn. Een passief schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR draagt een deel van het armgewicht en vermindert zo de schouderbelasting per handeling. Over een volledige melkbeurt met honderden herhalingen kan dat de vermoeidheid duidelijk verminderen. Test het bij een echte melkbeurt.

Voor het melken in de put is een schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR de eerste keuze, eventueel aangevuld met de CX SOFT WRIST voor de polsen. Voor voeren, stal schoonmaken en kalveren past de zachte CX SOFT BACK beter, omdat dat werk veel bewegingsvrijheid vraagt. Bij veel sjouwwerk is de Hunic SoftExo Carry een optie.

Exoskeletten voor de werkvloer zijn gebouwd voor intensief gebruik, maar een melkstal is nat en vraagt om goede hygiëne. Vraag bij de keuze naar reinigbare materialen en onderhoudsadvies, en spreek af hoe het systeem na gebruik gereinigd en gedroogd wordt. Test het exoskelet tijdens een echte melkbeurt om te zien hoe het zich houdt.

Nee, het zijn verschillende maatregelen. Een melkrobot pakt de belasting aan de bron aan en gaat volgens de arbeidshygiënische strategie voor. Een exoskelet is een individuele maatregel voor werk dat overblijft, zoals melken zonder robot, kalververzorging en stalwerk. Voor bedrijven die (nog) niet automatiseren is een exoskelet een betaalbare manier om de belasting te verlagen.

Een exoskelet vermindert de belasting op de schouders en kan daarmee helpen klachten te voorkomen. Het is geen medisch hulpmiddel en geen behandeling. Heeft een melker al schouder- of polsklachten, overleg dan met de bedrijfsarts, huisarts of fysiotherapeut of en hoe een exoskelet past bij herstel of aangepast werk.

Ja. PRE-TEC komt langs voor een test op locatie, bij voorkeur tijdens een echte melkbeurt. Daarna kunt u het Experience Pakket kiezen om 4 weken met 2 tot 3 modellen te werken, met een startdag, een tussentijdse check en een eindevaluatie. Zo weet u voordat u investeert of het systeem in uw stal past.

Test in uw stal

Ervaar een exoskelet tijdens uw eigen melkbeurt

Wij komen langs met schouder-, rug- en polsondersteuning, zodat u het effect in uw eigen melkstal kunt beoordelen.