Waarom krijgen medewerkers pijn in de elleboog bij tillen?
Bij tillen denken de meeste mensen aan de rug. Toch gaat elke last eerst door de handen, de pols en de onderarm. De spieren die de vingers en de pols aansturen, hechten aan bij de elleboog. Wie een last stevig vastpakt, spant die spieren aan, en hoe slechter de grip en hoe verder de last van het lichaam, hoe harder ze moeten werken. Pijn aan de buiten- of binnenkant van de elleboog is daardoor vaak niet het gevolg van het gewicht alleen, maar van de manier waarop de last wordt vastgehouden.
Volgens studies naar werkgerelateerde klachten aan het bewegingsapparaat spelen bij de bovenste extremiteiten steeds dezelfde factoren een rol: veel kracht, een ongunstige houding van pols en elleboog, een hoge herhalingsfrequentie en te weinig herstel. Komen die factoren samen voor, dan neemt het risico op klachten toe. Een enkele zware til is zelden het probleem; honderden kleine knijp- en grijpbewegingen per dienst zijn dat vaker.
Voor u als werkgever betekent dit dat de beoordeling van tilwerk niet stopt bij het gewicht en de rug. Kijk ook naar grip, polshouding en de frequentie van hand- en armbewegingen. Dat hoort bij de beoordeling van fysieke belasting die het Arbobesluit van u vraagt.
Dit artikel is bedoeld als praktische uitleg voor werkgevers en is geen medisch advies. Bij klachten stelt alleen een arts, bijvoorbeeld de bedrijfsarts of huisarts, een diagnose.
Welke taken veroorzaken elleboogklachten op het werk?
In de praktijk zien wij een aantal taken steeds terugkomen bij medewerkers met elleboogklachten. Het gaat bijna altijd om werk waarbij de onderarm langdurig of herhaald kracht levert, vaak met de pols in een gebogen of gedraaide stand.
- Tillen met gestrekte armen: een last ver van het lichaam vastpakken, bijvoorbeeld uit een diepe bak, van een pallet of over een rand heen. De onderarmspieren moeten de last dan met een lange hefboom vasthouden.
- Knijpen en klemmen: lasten zonder handgrepen, zoals platen, kratten met dunne randen of zakken, worden met de vingertoppen vastgeknepen.
- Draaien met gereedschap: schroeven, moeren of kranen aandraaien met de hand of met een schroevendraaier, zeker bij een hoog aanhaalmoment.
- Hameren, tikken en slaan: elke slag geeft een piekbelasting en een terugslag in de onderarm.
- Trillend gereedschap: boorhamers, slijptollen, klopboren en tackers belasten hand en arm door trillingen en doordat medewerkers het gereedschap extra stevig vastknijpen.
- Repeterend grijpen en verplaatsen: orderpicken, inpakken en sorteren met veel kleine handelingen per minuut.
Wat veroorzaakt polsklachten en duimklachten op het werk?
Polsklachten op het werk hangen vaak samen met een pols die niet in de neutrale stand staat: naar boven of beneden gebogen, of zijwaarts gekanteld richting pink of duim. Wie in die stand ook nog kracht moet leveren, belast de pees- en gewrichtsstructuren rond de pols extra. Typische voorbeelden zijn assemblagewerk op een werkhoogte die niet klopt, inpakken waarbij de doos net te ver weg staat en snijden of strippen met de pols in een knik.
Duimklachten zien wij vooral bij taken met veel drukkracht op één punt. Denk aan clips, connectoren en stekkers monteren, labels en tape aandrukken, langdurig scannen met een handscanner of veelvuldig knijpen in een tang. De duim levert bij die handelingen relatief veel kracht met een kleine spiermassa. Bij hoge aantallen per dienst raakt de belastbaarheid dan snel op.
Voor de RI&E is het nuttig om deze taken apart te benoemen. Repeterend werk met hand en pols valt onder de beoordeling van fysieke belasting, en de Arbocatalogus van uw branche bevat vaak al concrete oplossingen voor de meest voorkomende taken.
Taak, risico en maatregel: overzicht voor elleboog, pols en duim
Onderstaande tabel koppelt veelvoorkomende taken aan het belangrijkste risico en een passende eerste maatregel. Het is een hulpmiddel om het gesprek op de werkvloer te starten, geen vervanging van een volledige risicobeoordeling.
| Taak | Belangrijkste risico | Eerste maatregel |
|---|---|---|
| Tillen uit diepe bakken of van de achterkant van een pallet | Gestrekte armen, lange hefboom op de onderarm | Kantelbare bakken, heftafel of draaiplateau, zodat de last dichtbij komt |
| Platen, kratten of zakken zonder handvat tillen | Knijpgrip met de vingertoppen | Handgrepen, tilklemmen, vacuümheffer of verpakking met handgaten |
| Schroeven en moeren handmatig aandraaien | Draaiende kracht met gebogen pols | Elektrisch of pneumatisch gereedschap met momentopvang en goede handgreep |
| Werken met boorhamer, slijptol of klopboor | Trillingen en hoge knijpkracht | Trillingsarm gereedschap, ophanging of balancer, blootstellingstijd beperken |
| Clips en connectoren monteren | Hoge drukkracht op de duim | Montagehulp of drukgereedschap, taakroulatie, eventueel CX POWER THUMB |
| Inpakken, sorteren en orderpicken | Hoge herhaling met afwijkende polshouding | Werkhoogte en reikafstand aanpassen, pauzes en roulatie, eventueel CX SOFT WRIST |
| Langdurig scannen met handscanner | Statische grip en duimdruk | Ring- of polsscanner, vaste scanpunten, afwisseling met andere taken |
Kijk bij elke taak eerst of het werk zelf anders kan. Een betere handgreep of een aangepaste werkhoogte helpt alle medewerkers tegelijk, een individueel hulpmiddel alleen de drager.
Welke signalen van elleboog- en polsklachten herkent u als werkgever?
Klachten aan arm, pols en hand ontwikkelen zich meestal geleidelijk. Medewerkers werken vaak lang door met beginnende klachten, omdat ze het werk nog kunnen uitvoeren of niet willen klagen. Leidinggevenden en preventiemedewerkers die de signalen herkennen, kunnen eerder ingrijpen. Let onder meer op:
- Medewerkers die aangeven dat de arm aan het einde van de dienst moe, stijf of gevoelig is.
- Wisselen van hand bij een taak die normaal met de voorkeurshand wordt gedaan.
- Eigen oplossingen, zoals tape om een handgreep, zelf meegenomen polsbandjes of het vermijden van bepaalde gereedschappen.
- Een afnemend tempo of meer fouten bij fijn hand- en vingerwerk.
- Vragen naar ander werk of naar het ruilen van taken met collega’s.
- Kortdurend verzuim dat steeds bij dezelfde taak of afdeling terugkomt.
Signalen zijn geen diagnose. Ze zijn wel een reden om het gesprek aan te gaan, naar de taak te kijken en de medewerker de weg naar de bedrijfsarts te wijzen.
Hoe voorkomt u elleboogklachten met de arbeidshygiënische strategie?
De Arbowet schrijft voor dat u risico’s aanpakt in een vaste volgorde: eerst bij de bron, dan collectieve maatregelen, dan individuele maatregelen en pas als laatste persoonlijke beschermingsmiddelen. Voor elleboog, pols en duim ziet die volgorde er in de praktijk zo uit:
- 1Bron: verlaag gewicht en kracht. Kies lichtere verpakkingen, laat materialen op werkhoogte aanleveren en vervang knijpgrepen door handgrepen of tilhulpmiddelen.
- 2Gereedschap: kies gereedschap dat past bij de hand en de taak, met een greep in de juiste dikte, een neutrale polsstand en zo weinig mogelijk trillingen en terugslag.
- 3Werkplek: richt de werkplek zo in dat de pols recht blijft en de ellebogen dicht bij het lichaam kunnen werken, met de juiste werkhoogte en korte reikafstanden.
- 4Organisatie: beperk de duur van repeterend werk door taakroulatie, plan herstelmomenten en voorkom dat zware hand- en armtaken zich ophopen aan het einde van de dienst.
- 5Individueel: train medewerkers in grip, houding en het gebruik van hulpmiddelen, en zet waar passend soft supports voor pols of duim in.
Hoe helpen grip, gewicht en gereedschap tegen polsklachten op het werk?
Grip is de factor die op de werkvloer het meest wordt onderschat. Een last die met de hele hand in een handgreep wordt vastgehouden, vraagt veel minder knijpkracht dan dezelfde last die met de vingertoppen aan een rand wordt vastgeklemd. Handgaten in kratten, tilgrepen voor platen en een stroeve, goed passende werkhandschoen maken daardoor vaak meer verschil dan een paar kilo minder gewicht.
Bij gereedschap gaat het om de combinatie van greep, gewicht en trillingen. Een te dunne of te dikke greep dwingt de hand tot extra knijpkracht. Een zwaar gereedschap dat met gestrekte arm moet worden vastgehouden, belast de elleboog statisch. Ophangsystemen en balancers nemen het gewicht over, en trillingsarme modellen verlagen de belasting op hand en arm. Neem trillingen ook apart op in de RI&E: voor hand-armtrillingen gelden in het Arbobesluit eigen grenswaarden.
Laat medewerkers betrokken zijn bij de keuze van gereedschap en handgrepen. Zij weten welke taken het zwaarst zijn en welk gereedschap in de praktijk wel of niet werkt. Een korte proef met twee of drie alternatieven geeft vaak snel duidelijkheid.
Welke rol spelen soft supports voor pols, duim en arm?
Als de belasting na maatregelen aan de bron en de werkplek niet volledig weg te nemen is, kunnen zachte ondersteuningen een aanvulling zijn. Zij vallen in de stap van individuele maatregelen en zijn bedoeld om de belasting tijdens het werk te verlagen, niet om een klacht te behandelen.
- CX SOFT WRIST: een polsondersteuning voor repeterende bewegingen en grijpen, bijvoorbeeld bij assemblage, lijnwerk, inpakken en sorteren, waarbij de pols de hele dag belast wordt.
- CX POWER THUMB: een duimondersteuning die de duim ontlast bij werk met veel drukkracht, zoals clips en connectoren monteren, veel scannen of drukken en knijpende handelingen.
- CX COOL SLEEVE: een koelende mouw die de huidtemperatuur volgens de specificaties tot 12°C verlaagt, 6 tot 8 uur lang. Hij ondersteunt de elleboog niet mechanisch, maar verhoogt het draagcomfort bij fysiek werk in warme omgevingen en is een aanvulling op de IX SHOULDER AIR.
Een soft support vervangt geen aanpassing van taak of gereedschap. Zet ze in na een beoordeling van de taak en laat medewerkers ze eerst testen tijdens hun eigen werk. Bij bestaande klachten overlegt de medewerker vooraf met de bedrijfsarts of een ondersteuning geschikt is.
Helpt een exoskelet ook tegen pijn in de elleboog bij tillen?
Een rug- of schouderexoskelet is ontworpen om de onderrug of de schouders te ontlasten, niet de elleboog of pols. Bij bovenhands werk kan een schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR wel indirect helpen: als de armen worden ondersteund, hoeven medewerkers het gereedschap minder krampachtig vast te houden. Bij tillen verandert een rugexoskelet niets aan de grip of het gewicht in de handen.
Wie elleboog- en polsklachten wil voorkomen, begint daarom bij de taak en de grip. Een exoskelet is zinvol als er daarnaast een duidelijke belasting van rug of schouders is. Bij een test op de werkvloer kijken wij naar het hele lichaam en adviseren we welke combinatie van maatregelen past.
Wanneer verwijst u een medewerker naar de bedrijfsarts?
Verwijs een medewerker naar de bedrijfsarts als klachten aan elleboog, pols of duim langer dan enkele dagen aanhouden, terugkomen bij dezelfde taak, het werk beperken of gepaard gaan met tintelingen, krachtsverlies of nachtelijke pijn. Medewerkers hebben ook zelf recht op een open spreekuur bij de bedrijfsarts, zonder tussenkomst van de leidinggevende. Wijs hen daar actief op.
De bedrijfsarts kan adviseren over aanpassing van taken en over de vraag of er een verband is met het werk. Bij een vermoeden van een beroepsziekte is de bedrijfsarts verplicht dat te melden. Gebruik de adviezen om de RI&E en het plan van aanpak bij te werken, zodat ook collega’s die hetzelfde werk doen worden beschermd.
Stel als werkgever of leidinggevende zelf geen diagnose en vraag niet naar medische details. Uw rol is het werk aanpassen en de weg naar de bedrijfsarts vrijmaken.
Verder met dit onderwerp




