Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Fysieke belasting · Fysieke belasting · Kinderopvang

Ergonomie in de kinderopvang: tillen, bukken en laag zitten

Pedagogisch medewerkers tillen kinderen in en uit bedjes, kinderstoelen en buggy’s, verschonen tientallen luiers per dag, zitten op kindermeubilair en zitten geknield op de vloer om te spelen. Dat werk is waardevol en tegelijk fysiek zwaarder dan vaak wordt gedacht. In dit artikel leest u als kinderopvangorganisatie of BSO welke taken de meeste belasting geven, welke afspraken er in de branche gelden en welke maatregelen werken.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
9 minuten
Pedagogisch medewerker zit op een ergonomische lage stoel aan een kindertafel
Werken op kinderhoogte vraagt om aangepast meubilair voor volwassenen.

In het kort

Ergonomie in de kinderopvang betekent dat het werk zo is ingericht dat pedagogisch medewerkers kinderen kunnen verzorgen zonder overbelasting van rug, nek en knieën. De grootste risico’s zitten in het tillen van kinderen, verschonen op een verkeerde hoogte, langdurig laag zitten op kindermeubilair en knielen op de vloer. Effectieve maatregelen zijn verschoontafels met trapje of in hoogte verstelbaar, bedjes en meubilair op werkhoogte, kinderen zelf laten klimmen, volwassenenstoelen op de groep en training. De arbocatalogus van de branche beschrijft oplossingen.

op werkhoogte, met trapje voor kinderen die zelf kunnen klimmen
Verschonenop werkhoogte, met trapje voor kinderen die zelf kunnen klimmen
op kindermeubilair belast rug en knieën bij lange duur
Laag zittenop kindermeubilair belast rug en knieën bij lange duur
van de kinderopvang beschrijft oplossingen voor fysieke belasting
Arbocatalogusvan de kinderopvang beschrijft oplossingen voor fysieke belasting
is bij exoskeletten in de kinderopvang extra belangrijk
Testenis bij exoskeletten in de kinderopvang extra belangrijk

Waarom is ergonomie in de kinderopvang belangrijk?

In de kinderopvang wordt fysieke belasting vaak onderschat. Een kind van een jaar of twee weegt al snel meer dan tien kilo en moet meerdere keren per dag worden opgetild: uit bed, in de kinderstoel, op de verschoontafel, in de buggy. Een kind is bovendien geen stabiele last. Het beweegt, draait en wil soms niet meewerken.

Daarnaast speelt de inrichting een grote rol. Een kinderdagverblijf of BSO is ingericht op de maat van kinderen: lage tafels, lage stoelen, speelhoeken op de vloer. Dat is goed voor de kinderen, maar betekent dat volwassen medewerkers een groot deel van de dag bukken, hurken, knielen of laag zitten. Juist die opeenstapeling van kleine belastingen geeft op termijn klachten aan rug, nek en knieën.

Voor een organisatie is dat relevant voor verzuim en voor het behoud van personeel. De kinderopvang kampt met personeelstekorten, en elke medewerker die uitvalt, vergroot de druk op collega’s en de groepsbezetting.

Welke taken geven de meeste fysieke belasting in de kinderopvang?

Fysieke belasting in de kinderopvang zit vooral in herhaling en houding, minder in extreem zware lasten. De tabel geeft een overzicht van veelvoorkomende taken, het risico en een passende maatregel. Het overzicht is indicatief en vervangt geen beoordeling van uw eigen locatie.

TaakRisicoMaatregel
VerschonenTillen naar de verschoontafel, voorovergebogen werkenVerschoontafel met trapje of in hoogte verstelbaar, kind zelf laten klimmen, benodigdheden binnen handbereik
Kind uit of in bed tillenTillen over een hoge rand, ver van het lichaamBedjes met zijopening of verlaagde rand, stapelbedjes niet te hoog of te laag
Kind in kinderstoel of box zettenTillen met gedraaide rompKinderstoelen met opstapje, kind laten meeklimmen, recht voor de stoel staan
Laag zitten aan kindertafelStatische belasting van rug, nek en knieënVolwassenenstoel of werkkruk op de groep, afwisselen van houding
Spelen op de vloerLangdurig knielen en hurken, opstaanKussen of matje, afwisselen met zitten op een lage kruk
Buggy’s en bolderkarrenDuwen met hoge krachten, tillen in en uitOnderhouden wielen, kinderen zelf laten instappen, niet overbeladen
Opruimen en schoonmakenHerhaald bukken en reikenOpbergplekken op werkhoogte, grijpers en stelen met lange steel

Dit artikel is een praktische uitleg en geen medisch of juridisch advies. Bespreek de belastbaarheid van individuele medewerkers met de bedrijfsarts en volg de afspraken uit de arbocatalogus van uw branche.

Wat zegt de arbocatalogus kinderopvang over fysieke belasting?

De wet noemt geen maximaal tilgewicht. Hoofdstuk 5 van het Arbobesluit verplicht de werkgever om de risico’s van fysieke belasting in de RI&E te beoordelen en zoveel mogelijk te beperken. Voor de kinderopvang hebben werkgevers en werknemers dat uitgewerkt in een arbocatalogus voor de branche.

In die arbocatalogus staan oplossingen voor onder meer tillen van kinderen, verschonen, werken op lage hoogte en het gebruik van meubilair. In grote lijnen komen die neer op: kinderen zoveel mogelijk zelf laten klimmen en lopen, meubilair en verschoonplekken op werkhoogte voor volwassenen, voldoende volwassenenmeubilair op de groep en instructie aan medewerkers. De precieze afspraken en grenswaarden kunnen wijzigen; raadpleeg daarom de actuele versie van de arbocatalogus voor uw organisatie.

  • Neem de taken per functie op in de RI&E: pedagogisch medewerker baby’s, peuters en BSO.
  • Beoordeel per locatie de verschoonplekken, bedjes en het meubilair.
  • Leg vast welke hulpmiddelen standaard aanwezig moeten zijn bij nieuwbouw of herinrichting.
  • Bespreek fysieke belasting periodiek in het teamoverleg.

Hoe richt u een ergonomische verschoonplek in?

De verschoontafel is een van de belangrijkste plekken voor ergonomie in de kinderopvang. Een medewerker op een babygroep verschoont meerdere keren per dag en tilt daarbij steeds een kind. Een goede verschoonplek beperkt zowel het tillen als het voorovergebogen werken.

  1. 1Kies een verschoontafel met een trapje of uittrekbare treden, zodat kinderen die dat kunnen zelf naar boven klimmen.
  2. 2Kies waar mogelijk een in hoogte verstelbare verschoontafel, zodat medewerkers van verschillende lengte op hun eigen werkhoogte werken.
  3. 3Zorg dat luiers, doekjes en schone kleding binnen handbereik liggen, zonder te reiken of te draaien.
  4. 4Zorg voor voldoende ruimte rond de verschoontafel, zodat de medewerker recht voor het kind kan staan.
  5. 5Plaats een kraan en prullenbak zo dat de medewerker het kind niet onbeheerd hoeft te laten of hoeft te draaien.

Een trapje bij de verschoontafel werkt alleen als het ook wordt gebruikt. Maak het onderdeel van de routine en leg uit aan nieuwe medewerkers en invalkrachten waarom.

Hoe pakt u tillen in de kinderopvang aan?

Tillen in de kinderopvang is niet helemaal te vermijden. Een baby moet worden opgepakt en een huilende peuter wil soms getroost worden. Toch is er veel winst te halen door kinderen te stimuleren zelf te bewegen. Dat is niet alleen goed voor de medewerker, maar past ook bij de ontwikkeling van het kind.

Volgens de arbeidshygiënische strategie kijkt u eerst naar de bron: hoe vaak moet er werkelijk getild worden, en kan dat minder? Daarna volgen de inrichting en werkafspraken, en pas daarna de tiltechniek van de medewerker.

  • Laat kinderen die dat kunnen zelf klimmen naar de verschoontafel, kinderstoel of buggy.
  • Kies bedjes waarbij een kind niet over een hoge rand hoeft te worden getild.
  • Ga bij tillen dicht bij het kind staan, buig door de knieën en houd het kind dicht bij het lichaam.
  • Draai niet met de romp terwijl u een kind vasthoudt, maar verplaats de voeten.
  • Draag een kind niet langdurig op de heup; zet het neer of gebruik een buggy.

Hoe voorkomt u klachten door laag zitten en knielen?

Op de groep zitten medewerkers vaak op kinderstoeltjes aan lage tafels, of knielen op de vloer om te spelen en te helpen. Kort is dat geen probleem, maar wie dat een groot deel van de dag doet, belast rug, nek en knieën. Op de BSO speelt dit minder, maar daar zijn het knutselen aan lage tafels en buitenspelen weer belastend.

Een eenvoudige maatregel is volwassenenmeubilair op de groep: een stoel of kruk met wieltjes op een hoogte die bij de kindertafel past, waarbij de medewerker toch op ooghoogte met de kinderen kan zijn. Daarnaast helpt het om bewust van houding te wisselen en niet te lang in dezelfde positie te blijven.

  • Zorg voor ten minste één volwassenenstoel of werkkruk per groep.
  • Gebruik een kniekussen of matje bij spelen op de vloer.
  • Wissel zitten, knielen en staan af; plan staande taken tussen het spelen door.
  • Let bij herinrichting op werkhoogte voor volwassenen bij aanrecht, verschoonplek en opbergkasten.

Welke rol speelt training bij ergonomie in de kinderopvang?

Ook met de beste inrichting maakt het gedrag van medewerkers het verschil. Een in hoogte verstelbare verschoontafel die nooit wordt versteld, levert niets op. Training helpt om bewustwording te creëren en om nieuwe werkwijzen eigen te maken.

De meest effectieve trainingen vinden plaats op de groep zelf, tijdens of rond het echte werk. Daar ziet u hoe medewerkers tillen, verschonen en zitten, en kunt u direct oefenen met de aanwezige hulpmiddelen. Een korte opfrissing in het teamoverleg en duidelijke instructie voor nieuwe medewerkers en invalkrachten houden de aandacht vast.

Passen exoskeletten en soft supports in de kinderopvang?

Eerlijk is eerlijk: exoskeletten zijn in de kinderopvang nog weinig gebruikelijk. De belasting bestaat vooral uit wisselende houdingen, laag zitten en het tillen van kinderen, en een medewerker moet vrij kunnen bewegen, op de grond kunnen zitten en kinderen veilig kunnen vasthouden. Een exoskelet met harde onderdelen past daar niet altijd bij, en het mag een kind nooit hinderen of verwonden.

Zachte ondersteuning kan wel een optie zijn voor medewerkers die veel bukken of knielen. De CX SOFT BACK is een zachte, flexibele rugondersteuning zonder harde frames, die onder of over kleding wordt gedragen. Hij ondersteunt de onderrug vooral bij veel staan en draaien, en daarnaast bij af en toe bukken of tillen. De CX SOFT KNEE ondersteunt de knie bij knielen en hurkend zitten. Een licht passief rugexoskelet zoals de IX BACK AIR, van minder dan 3 kg en zonder accu, kan in sommige situaties ook worden overwogen, bijvoorbeeld bij schoonmaak- en opruimwerk.

Omdat de situatie per locatie en per groep sterk verschilt, raden wij altijd aan om eerst te testen. Laat enkele medewerkers de ondersteuning enkele dagen dragen tijdens hun eigen werk en vraag naar comfort, bewegingsvrijheid en de omgang met kinderen.

SituatieOndersteuningOpmerking
Veel staan en draaien bij verschonen en opruimenCX SOFT BACKZacht, zonder harde frames; altijd naast een goede verschoonplek
Veel knielen en spelen op de vloerCX SOFT KNEEOndersteunt knielen en hurkend zitten; combineer met kniekussen en houdingswisseling
Schoonmaak- en opruimwerkEventueel IX BACK AIRLicht en passief; eerst testen of het past bij het werk met kinderen
Tillen van kinderenGeen exoskelet als oplossingKinderen zelf laten klimmen en meubilair op werkhoogte

Ondersteuning is een aanvulling op een goede inrichting en werkwijze, geen vervanging. Begin altijd bij de verschoonplek, het meubilair en de werkafspraken.

Hoe maakt u ergonomie in de kinderopvang structureel?

Ergonomie werkt het best als het onderdeel is van het dagelijkse werk en van het beleid, niet een eenmalige actie. Dat begint bij de RI&E en eindigt bij het teamoverleg.

  1. 1Breng per locatie de belastende taken en de inrichting in kaart, eventueel met een werkplekonderzoek.
  2. 2Neem maatregelen op in het plan van aanpak, met een verantwoordelijke en een planning.
  3. 3Houd bij aanschaf en herinrichting rekening met werkhoogte voor volwassenen.
  4. 4Train medewerkers op de groep en geef nieuwe medewerkers en invalkrachten instructie.
  5. 5Bespreek fysieke belasting periodiek in het teamoverleg en bij medewerkersgesprekken.
  6. 6Evalueer jaarlijks of de maatregelen werken en stel bij waar nodig.

Bronnen

  1. 1.Arbobesluit, hoofdstuk 5 Fysieke belasting
  2. 2.Arboportaal: fysieke belasting
  3. 3.Arboportaal: risico-inventarisatie en -evaluatie
  4. 4.Nederlandse Arbeidsinspectie

FAQ

Vragen over ergonomie kinderopvang

Korte antwoorden voor werkgevers, preventiemedewerkers en HR.

Ergonomie in de kinderopvang is het zo inrichten van werk, meubilair en werkwijzen dat pedagogisch medewerkers kinderen kunnen verzorgen zonder overbelasting. Het gaat om verschoontafels op werkhoogte, bedjes en kinderstoelen waar kinderen zelf in kunnen klimmen, volwassenenmeubilair op de groep en training in tillen en houding.

De wet noemt geen maximaal tilgewicht. De werkgever moet de risico’s beoordelen en beperken. Omdat kinderen bewegen en niet altijd meewerken, en vaak vanaf lage of hoge plekken worden getild, ligt het verantwoorde gewicht lager dan bij een stabiele last. Laat kinderen daarom zoveel mogelijk zelf klimmen en raadpleeg de arbocatalogus van de branche.

De arbocatalogus van de kinderopvang beschrijft oplossingen voor verschonen, waaronder verschoontafels met trapje of in hoogte verstelbare verschoontafels. Of en hoe dit voor uw organisatie geldt, hangt af van de actuele afspraken in de arbocatalogus en uw RI&E. Raadpleeg daarom de actuele versie en uw arbodienst.

Rugklachten in de kinderopvang voorkomt u vooral door minder te tillen en minder voorovergebogen te werken. Laat kinderen zelf klimmen, werk op een verschoontafel op werkhoogte, gebruik volwassenenmeubilair op de groep en wissel van houding. Training op de groep helpt medewerkers om deze werkwijzen eigen te maken.

Exoskeletten zijn in de kinderopvang nog weinig gebruikelijk, omdat medewerkers vrij moeten bewegen en kinderen veilig moeten kunnen vasthouden. Zachte ondersteuning zoals de CX SOFT BACK of CX SOFT KNEE kan een optie zijn voor medewerkers die veel bukken of knielen. Test altijd eerst op de groep voordat u besluit.

Zorg voor ten minste één volwassenenstoel of werkkruk per groep die past bij de hoogte van de kindertafel. Gebruik een kniekussen bij spelen op de vloer en wissel zitten, knielen en staan af. Houd bij herinrichting rekening met werkhoogte voor volwassenen bij aanrecht, verschoonplek en opbergkasten.

Pedagogisch medewerkers ontlasten

De fysieke belasting op uw groepen in kaart brengen?

Wij kijken op de groep mee naar tillen, verschonen en laag zitten, en adviseren over inrichting, training en eventuele ondersteuning.