Wat is Code 95 en wat heeft het met fysieke belasting te maken?
Code 95 is de aantekening op het rijbewijs waarmee een beroepschauffeur in de vracht- of personenvervoersector aantoont dat hij vakbekwaam is. Om die aantekening te behouden, moet de chauffeur periodiek nascholing volgen: 35 uur per vijf jaar, bij een erkende opleider. Het CBR registreert de gevolgde uren.
De nascholing bestaat uit verschillende thema’s. Naast onderwerpen als rijtechniek, regelgeving en veiligheid kunnen ook gezondheid, ergonomie en fysieke belasting aan bod komen. Welke cursussen precies beschikbaar zijn en hoeveel uur ze opleveren, verschilt per opleider. Kijk daarvoor bij uw opleider of in het overzicht van erkende nascholingen.
Belangrijk om te weten: Code 95 is een verplichting voor de chauffeur om vakbekwaam te blijven. Het neemt de verplichtingen van de werkgever op grond van de Arbowet niet over. Een chauffeur die een cursus over ergonomie heeft gevolgd, maar dagelijks zware rolcontainers over een steile laadklep moet duwen, loopt nog steeds een risico.
Dit artikel is een praktische uitleg en geen juridisch of medisch advies. Raadpleeg voor de actuele regels rond Code 95 het CBR of uw opleider, en voor uw arbobeleid uw arbodienst of kerndeskundige.
Welke fysieke belasting lopen chauffeurs?
Het beeld van een chauffeur die de hele dag stilzit, klopt maar half. Afhankelijk van het type vervoer wisselt een dienst tussen lang zitten en kortdurend zwaar fysiek werk. Juist die afwisseling is lastig: wie na uren rijden met een stijve rug meteen zwaar moet lossen, heeft een verhoogd risico op klachten.
- In- en uitstappen uit een hoge cabine, vaak tientallen keren per dag in de distributie.
- Laden en lossen van colli, kratten en pakketten, vaak vanaf de vloer van de laadbak.
- Duwen en trekken van rolcontainers en palletwagens, ook over laadkleppen en drempels.
- Langdurig zitten met trillingen door het voertuig, met weinig variatie in houding.
- Openen en sluiten van deuren, zeilen, kleppen en het vastzetten van lading met spanbanden.
- Pakketbezorging: veel korte stops, traplopen en dragen tot aan de voordeur.
Welke maatregelen verlagen de fysieke belasting van chauffeurs?
De tabel geeft per taak het belangrijkste risico en een passende maatregel. Het overzicht is indicatief en bedoeld als startpunt voor uw eigen RI&E.
| Taak | Risico | Maatregel |
|---|---|---|
| In- en uitstappen | Uitglijden, verzwikken, schokbelasting op knieën bij springen | Achteruit uitstappen met drie contactpunten, goede treden en handgrepen, schone en verlichte opstap |
| Laden en lossen van colli | Tillen vanaf de vloer, draaien, hoge frequentie | Lading op werkhoogte stapelen, laadklep of heftafel, beperken van colligewicht in overleg met verladers |
| Rolcontainers duwen en trekken | Hoge begin- en duwkrachten, vooral op hellingen en drempels | Onderhouden wielen, vlakke routes, elektrische trekhulp, niet te vol laden |
| Palletwagen gebruiken | Hoge trekkracht en wringen bij manoeuvreren | Elektrische palletwagen, onderhouden wielen, voldoende manoeuvreerruimte |
| Lang zitten | Statische belasting van rug en nek, trillingen | Goed ingestelde stoel, pauzes met beweging, onderhouden vering |
| Lading zekeren | Reiken, trekken en werken boven schouderhoogte | Goed bereikbare sjorpunten, hulpmiddelen voor spanbanden, opstapje |
| Pakketbezorging | Dragen, traplopen, veel korte tilmomenten | Pakketten op volgorde en op werkhoogte in de bus, steekwagen, draagondersteuning |
Hoe pakt u laden en lossen aan volgens de arbeidshygiënische strategie?
Laden en lossen is voor de meeste chauffeurs de zwaarste fysieke taak van de dag. Volgens de arbeidshygiënische strategie begint u bij de bron en eindigt u bij de individuele maatregelen.
- 1Bron: maak afspraken met verladers en klanten over colligewicht, verpakking en de manier van aanleveren, bijvoorbeeld op pallets in plaats van los gestapeld.
- 2Technisch: zorg voor laadkleppen, elektrische palletwagens, steekwagens, rollerbanen of heftafels bij de los- en laadlocaties waar dat kan.
- 3Organisatorisch: plan de rit zo dat zware losmomenten niet allemaal aan het einde van de dienst vallen en dat er tijd is om met hulpmiddelen te werken.
- 4Individueel: geef instructie in tillen, duwen en trekken in de eigen bus of trailer, niet alleen in een leslokaal.
- 5Persoonlijk: overweeg ondersteuning zoals een licht rug- of draagexoskelet voor chauffeurs met veel handmatig tilwerk.
Bij distributie en pakketbezorging heeft de chauffeur weinig invloed op de losplek bij de klant. Leg afspraken over aanlevering en losplekken daarom vast in de contracten met opdrachtgevers.
Wat zegt de wet over fysieke belasting bij chauffeurs?
Voor chauffeurs gelden dezelfde arboregels als voor andere werknemers. De werkgever legt de risico’s vast in de RI&E, waaronder fysieke belasting bij laden, lossen, duwen, trekken en zitten. Hoofdstuk 5 van het Arbobesluit verplicht hem om die risico’s te beoordelen en zoveel mogelijk te beperken. Voor trillingen bevat het Arbobesluit aparte bepalingen voor lichaamstrillingen.
Een bijzonderheid in transport is dat chauffeurs op locaties werken die niet van de werkgever zijn: distributiecentra, winkels, bouwplaatsen en woonadressen. Dat ontslaat de werkgever niet van zijn zorgplicht. Hij moet de risico’s op die locaties zo goed mogelijk inschatten en waar nodig afspraken maken met opdrachtgevers. Ook de transportbranche heeft in een arbocatalogus oplossingen beschreven; raadpleeg de actuele versie voor uw situatie.
- Neem per functie (distributie, lange afstand, pakketbezorging) de fysieke taken op in de RI&E.
- Beoordeel ook de los- en laadlocaties waar chauffeurs vaak komen.
- Leg vast welke hulpmiddelen in elk voertuig aanwezig moeten zijn.
- Zorg voor voorlichting en instructie, en registreer wie welke training heeft gevolgd.
Hoe combineert u training op de werkvloer met Code 95?
Een Code 95-cursus over gezondheid of ergonomie geeft chauffeurs basiskennis. In de praktijk merken wij dat de grootste winst zit in instructie op de plek waar het werk gebeurt: in de laadbak, bij de laadklep of bij een klant met een lastige losplek. Daar ziet u wat er werkelijk gebeurt en kunt u direct oefenen met hulpmiddelen.
Een praktijktraining op de werkvloer telt niet automatisch mee voor Code 95. Alleen nascholing die bij een erkende opleider is gevolgd en als Code 95 is geaccrediteerd, wordt geregistreerd. Wilt u een training laten meetellen, informeer dan bij uw opleider of de betreffende module als Code 95 is geaccrediteerd. De trainingen van PRE-TEC zijn bedoeld als praktische aanvulling op de werkvloer, niet als vervanging van geaccrediteerde Code 95-nascholing.
| Aspect | Code 95-nascholing | Praktijktraining op de werkvloer |
|---|---|---|
| Doel | Vakbekwaamheid van de chauffeur behouden | Fysieke belasting in de eigen werksituatie verlagen |
| Locatie | Meestal bij de opleider of in een leslokaal | In het voertuig, bij de laadklep of op de losplek |
| Inhoud | Brede thema’s, waaronder mogelijk gezondheid en ergonomie | Specifiek voor de taken, hulpmiddelen en voertuigen van uw bedrijf |
| Registratie | Uren worden bij het CBR geregistreerd | Telt alleen mee als het als Code 95 is geaccrediteerd; informeer bij uw opleider |
| Inzicht | Algemene kennis | Concreet beeld van hoe vaak en hoe zwaar er getild wordt, eventueel met metingen |
Hoe stapt een chauffeur veilig in en uit?
In- en uitstappen lijkt een kleinigheid, maar in de distributie gebeurt het tientallen keren per dag. Uit de cabine springen geeft telkens een schokbelasting op enkels en knieën en verhoogt het risico op uitglijden, zeker bij nat weer of in het donker.
- 1Stap achteruit uit, met het gezicht naar de cabine.
- 2Houd steeds drie contactpunten: twee handen en een voet, of twee voeten en een hand.
- 3Gebruik de treden en handgrepen en spring niet van de laatste trede.
- 4Houd treden schoon en vrij van ijs, modder en olie.
- 5Kijk voor het uitstappen of de ondergrond vlak en vrij is.
Kan een exoskelet helpen bij laden, lossen en pakketbezorging?
Voor chauffeurs in de distributie en pakketbezorging bestaat een groot deel van de fysieke belasting uit veel korte til- en draagmomenten. Daar kan een licht exoskelet of draagondersteuning aanvullend helpen, naast hulpmiddelen zoals steekwagens en laadkleppen.
De Hunic SoftExo Carry is een zacht exoskelet dat ondersteunt bij tillen en dragen. Hij is licht, flexibel en snel aan te trekken, wat past bij werk met veel korte stops. De IX BACK AIR is een passief rugexoskelet van minder dan 3 kg dat de onderrug tot 15 kg ontlast bij bukken en tillen, zonder accu. Voor chauffeurs is het belangrijk dat een exoskelet niet hindert tijdens het rijden; bespreek bij een test daarom ook of het tijdens de rit kan worden gedragen of snel uit kan.
Een exoskelet is geen oplossing voor lang zitten of trillingen, en verandert niets aan het gewicht van de lading. Het is bedoeld voor taken waarbij handmatig tillen en dragen niet te vermijden is.
Test een exoskelet altijd tijdens een echte rit, inclusief in- en uitstappen en rijden. Alleen dan weet u of het in de praktijk werkbaar is.
Hoe zorgt u dat chauffeurs langer gezond blijven werken?
De transportsector kampt met een tekort aan chauffeurs en een relatief oude beroepsgroep. Elke chauffeur die door rug- of knieklachten uitvalt, is lastig te vervangen. Aandacht voor fysieke belasting is daarmee ook een kwestie van personeelsbehoud.
Kijk daarbij verder dan de Code 95-uren. Bespreek fysieke klachten in het werkoverleg, laat chauffeurs meedenken over hulpmiddelen en voertuiginrichting, en zorg dat nieuwe chauffeurs vanaf de eerste dag goede instructie krijgen. Meten kan helpen om het gesprek concreet te maken: chauffeurs onderschatten vaak hoe vaak ze per dag tillen en bukken.
Verder met dit onderwerp




